|
|
|
| ECLI:NL:GHARL:2025:2440 | | | | | Datum uitspraak | : | 22-04-2025 | | Datum gepubliceerd | : | 13-11-2026 | | Instantie | : | Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden | | Zaaknummers | : | 200.329.002 | | Rechtsgebied | : | Civiel recht | | Indicatie | : | Vervolg op ECLI:NL:GHARL:2024:5741. Internationale koop (Weens Koopverdrag). Non-conformiteit. Het Nederlandse bedrijf DWC heeft aan het Indonesische bedrijf PTSL aardbeien-moederplanten en framboos-productieplanten geleverd. In de periode van 2013 tot en met 2016 heeft PTSL veel last gehad van infectie van de planten met de schimmels Fusarium en Rhizoctonia. Zij stelt dat deze schimmels aanwezig waren bij de aflevering door DWC van de planten. Na bewijslevering oordeelt het hof dat van één zending kan worden vastgesteld dat de aardbei-moederplanten bij aflevering besmet waren met deze schimmels en dat deze besmetting heeft geleid tot ziekte en sterfte van de planten. Ten aanzien van die zending wordt de vordering tot prijsvermindering en tot vergoeding van schade nader op te maken bij staat toegewezen. Verder worden DWC en haar bestuurder veroordeeld tot schadevergoeding nader op te maken bij staat doordat zij een onderzoeksrapport hebben vervalst. De vorderingen uit productenaansprakelijkheid en uit tekorts | | Trefwoorden | : | kwekerij | | | | Uitspraak | GERECHTSHOF ARNHEM-LEEUWARDEN
locatie Arnhem, afdeling civiel recht
zaaknummer gerechtshof: 200.329.002
(zaaknummer rechtbank Gelderland, zittingsplaats Arnhem: 374297)
arrest van 22 april 2025
in de zaak van
de rechtspersoon naar Indonesisch recht
P.T. Strawberindo Lestari
die is gevestigd in Jakarta, Indonesië
die hoger beroep heeft ingesteld
en bij de rechtbank optrad als eiseres in conventie, verweerster in reconventie, verweerster in het incident
hierna: PTSL
advocaat: mr. B.D. Bos
tegen
1 [DWC]
die is gevestigd in Rossum, gemeente Maasdriel
en bij de rechtbank optrad als gedaagde in conventie, eiseres in reconventie, eiseres in het incident
2. Killiberry B.V.
die is gevestigd in Rossum, gemeente Maasdriel
en bij de rechtbank optrad als gedaagde in conventie, eiseres in het incident
3. Kwekerij De Westerbouwing B.V.
die is gevestigd in Rossum, gemeente Maasdriel
en bij de rechtbank optrad als gedaagde in conventie, eiseres in het incident
4. [de bestuurder]
die woont in [woonplaats1]
en bij de rechtbank optrad als gedaagde in conventie, eiser in het incident
5. [de echtgenote]
die woont in [woonplaats1]
en bij de rechtbank optrad als gedaagde in conventie, eiseres in het incident
die allen ook hoger beroep hebben ingesteld
hierna: gezamenlijk DWC c.s. en ieder afzonderlijk DWC, Killiberry, De Westerbouwing, [de bestuurder] en [de echtgenote]
advocaat: mr. L. Koning
1Het verdere verloop van de procedure in hoger beroep
1.1.
Op 10 september 2024 heeft het hof een tussenarrest gewezen. Daarbij is DWC c.s. toegelaten tot het leveren van tegenbewijs tegen het voorshands als vaststaand aangenomen feit (i) dat de schimmels Fusarium en Rhizoctonia al op het moment van risico-overgang (de afgifte aan de eerste vervoerder in Rossum) op de aardbei-moederplanten van de leveringen 1, 5 (2013), 7, 12 (2014) en 15 (2016) aanwezig waren en bij de aardbeimoederplanten (en de dochter- en productieplanten) tot ziekte en sterfte hebben geleid, en (ii) dat DWC in de persoon van [de bestuurder] de rapportage van Relab den Haan van 3 december 2015 heeft vervalst en de vervalste rapportage bij de e-mail van 5 december 2015 heeft meegezonden. Verder zijn partijen in de gelegenheid gesteld zich uit te laten over het voornemen een deskundige te benoemen om voorlichting te krijgen over - kort gezegd - de inzet van de door Relab den Haan voorgestelde bestrijdingsmiddelen.
1.2.
Bij akte na tussenarrest van 29 oktober 2024 heeft DWC c.s. primair verzocht dat het hof terugkomt van meerdere beslissingen en subsidiair dat het hof tussentijds cassatieberoep openstelt. In haar antwoordakte na tussenarrest van 10 december 2024 heeft PTSL geconcludeerd tot verwerping van het primaire verzoek. Daarbij is zij niet nader ingegaan op het subsidiaire verzoek tot het openstellen van tussentijds cassatieberoep. PTSL heeft het hof op haar beurt eveneens gevraagd terug te komen van een van zijn beslissingen en van het voornemen een deskundige te benoemen. DWC c.s. heeft in haar akte uitlating van 7 januari 2025 het standpunt ingenomen dat er geen aanleiding is terug te komen van de door PTSL bedoelde beslissing. Zij heeft zich daarbij niet uitgelaten over het verzoek van PTSL terug te komen van het voornemen een deskundige te benoemen.
2Het oordeel van het hof
2.1.
Het hof ziet geen aanleiding terug te komen van de door partijen bedoelde (eind)beslissingen of om tussentijds cassatieberoep open te stellen. Wel zal het hof afzien van het inwinnen van deskundigenadvies. Deze beslissing zal hierna worden toegelicht.
Bindende eindbeslissingen
2.2.
De rechter die in een tussenuitspraak een of meer geschilpunten uitdrukkelijk en zonder voorbehoud heeft beslist, is hieraan in beginsel in het verdere verloop van de procedure gebonden. De eisen van een goede procesorde kunnen echter meebrengen dat de rechter aan wie is gebleken dat een eerdere door hem gegeven, maar niet in een einduitspraak vervatte eindbeslissing berust op een onjuiste juridische of feitelijke grondslag, bevoegd is om, nadat partijen gelegenheid hebben gekregen zich daarover uit te laten, over te gaan tot heroverweging van die eindbeslissing, om te voorkomen dat op een ondeugdelijke grondslag een einduitspraak wordt gedaan.
Bevindingen van de Indonesische quarantainedienst
2.3.
In het tussenarrest onder 3.23 is overwogen dat (i) dat bij de leveringen 1, 5 (2013), 7 en 12 (2014) door de Indonesische quarantainedienst geen Fusarium of Rhizoctonia is aangetroffen, (ii) dat door PTSL echter onweersproken is gesteld dat de quarantainedienst niet specifiek op deze organismen test, omdat zij niet aan toelating in de weg staan en (iii) dat uit de bevindingen van de quarantainedienst dan ook niet kan worden afgeleid dat geen Fusarium of Rhizoctonia op de aardbei-moederplanten aanwezig was.
2.4.
DWC c.s. verzoekt het hof van deze overweging terug te komen. Zij voert aan dat PTSL de onder (ii) bedoelde stelling niet in haar memorie van grieven heeft opgenomen, maar pas tijdens de mondelinge behandeling. Het gaat daarmee volgens haar om een nieuwe en dus ontoelaatbare stelling. Dat is niet juist. Al in de inleidende dagvaarding onder 2.49 is door PTSL gesteld: “De quarantainedienst test niet specifiek op ziekten zoals, Alternaria sp., Fusarium oxysporum, Rhizoctonia fragariae, of Rhizoctonia solani want deze organismen zijn, hoewel schadelijk, niet verboden om in Indonesië in te voeren”.
2.5.
DWC c.s. meent verder dat uit het door de rechtbank in overweging 2.9 opgenomen overzicht volgt dat Fusarium of Rhizoctonia is aangetroffen en dat daarop dus wel is getest. Zij stelt dat PTSL tegen deze feitelijke vaststelling had moeten grieven, wat zij niet heeft gedaan. Ook daarin volgt het hof DWC c.s. niet. Het in de bedoelde overweging opgenomen overzicht geeft niet weer waarop door de quarantainedienst is getest, maar wat er is aangetroffen. Dat is iets anders. In de gevallen waarin wel Fusarium of Rhizoctonia door de quarantainedienst is aangetroffen, kan het om een toevalsbevinding gaan, zoals ook door PTSL is gesteld. Het betoog van DWC c.s. in haar akte na tussenarrest bevestigt dat ook. Zij stelt daarin onder 2.11: “Verder is evident dat bij diverse leveringen een testuitslag wordt vermeld die niet strookt met het testdoel. Oftewel: de Blotter test geeft welzeker ook Fusarium of Rhizoctonia weer als dat niet het testdoel was en is dus zeer informatief.” Aan toevalsbevindingen is inherent dat zij niet steeds worden gedaan. De stellingen van DWC c.s. sterken het hof dan ook in het oordeel dat uit de omstandigheid dat bij leveringen geen Fusarium of Rhizoctonia is aangetroffen niet kan worden afgeleid dat deze schimmels niet aanwezig waren.
2.6.
Voor zover het de aardbei-moederplanten betreft, verwijst DWC c.s. voor het eerst in haar akte na tussenarrest naar de verschillende testrapporten met een schematisch overzicht van de uitgevoerde testen, het testdoel en de testuitslag. Uit het door DWC c.s. gemaakte overzicht volgt dat de zogenoemde Blotter test bij de onder 3.23 van het tussenarrest genoemde leveringen 1, 5 (2013), 7 en 12 (2014) Fusarium of Rhizoctonia niet als testdoel had. DWC c.s. noemt nog dat bij levering 15 (2016) - waarop het tussenarrest onder 3.23 geen betrekking heeft - wel door de quarantainedienst op Rhizoctonia is getest en dat daarbij geen Rhizoctonia is aangetroffen. Levering 15 (2016) betreft evenwel de aardbei-moederplanten die vooraf op verzoek van DWC door Relab den Haan zijn getest en waarop al voor levering aan PTSL Fusarium én Rhizoctonia is aangetroffen. Verwezen wordt naar het tussenarrest onder 3.25. Dat roept de vraag op hoe betrouwbaar negatieve testuitslagen van de quarantainedienst zijn.
Bewijskracht rapporten Relab den Haan
2.7.
In het tussenarrest onder 3.23 zijn de rapporten van Relab den Haan uit 2015 betrokken bij het voorshands oordeel, dat de schimmels Fusarium en Rhizoctonia al op het moment van risico-overgang op de aardbei-moederplanten aanwezig waren. Volgens DWC c.s. is daarmee miskend dat deze rapporten geen betrekking hebben op een levering van DWC. DWC c.s. wijst erop dat PTSL in haar inleidende dagvaarding onder 2.36 heeft gesteld dat Relab den Haan onderzoek heeft gedaan op door [de bestuurder] uit Indonesië meegenomen monsters van in 2015 geleverde en uitgeplante aardbei-moederplanten. De enige levering in 2015 was levering 14 (2015), afkomstig van een leverancier uit de Verenigde Staten.
2.8.
Niet eerder is door DWC c.s. het standpunt ingenomen dat de door [de bestuurder] voor onderzoek meegenomen monsters planten van de leverancier uit de Verenigde Staten betroffen. Deze nieuwe stelling is niet toelaatbaar en daaraan kan om die reden al worden voorbijgegaan. Overigens staat niet ter discussie dat [de bestuurder] monsters heeft meegenomen van aardbei-moederplanten die ziekte vertonen, terwijl PTSL zich steeds op het standpunt heeft gesteld dat de planten van de leverancier uit de Verenigde Staten gezond zijn. Ook is niet te begrijpen waarom [de bestuurder] in het kader van een discussie over de kwaliteit van door DWC geleverde planten, monsters van planten van een andere leverancier voor onderzoek zou meenemen. Het is dan ook duidelijk dat hier gaat om de aardbei-moederplanten die op 24 december 2014 door de quarantainedienst zijn vrijgegeven en in 2015 zijn uitgeplant, zoals PTSL ook in haar antwoordakte na tussenarrest heeft toegelicht. Dat sluit ook aan bij haar standpunt in de memorie van grieven onder 4 dat in 2015 monsters zijn genomen van zieke planten die door DWC zijn geleverd en afkomstig zijn van planten die uit moederplanten van DWC zijn vermeerderd.
2.9.
Op het voorgaande strandt ook de stelling van DWC c.s. dat de rapporten van Relab den Haan uit 2015 niet kunnen bijdragen aan het voorshands oordeel. Voor zover het standpunt van DWC c.s. ook is dat de rapporten van Relab den Haan uit 2015 en 2016 niet gaan over de aanwezigheid van Fusarium en Rhizoctonia op het moment van risico-overgang, gaat zij eraan voorbij dat het hof vrij is in de bewijswaardering en dat het voorshands oordeel berust op het samenstel van de onder 3.23 in aanmerking genomen omstandigheden.
Geen alternatieve oorzaken voor ziekte en sterfte
2.10.
DWC c.s. stelt verder dat het tussenarrest onder 3.23, 3.25 en 3.32 onjuist is voor zover daarin is overwogen dat door DWC c.s. geen alternatieve oorzaken zijn aangevoerd. Zij wijst erop dat onder meer als alternatieve oorzaak is aangevoerd dat schimmels op gezonde planten kunnen worden overgebracht indien gebruik wordt gemaakt van besmet gereedschap of besmet irrigatiewater. Schimmels kunnen bovendien overal ontstaan door de sporen van enige schimmelbron. Ook had volgens DWC c.s. betrokken moeten worden dat de quarantainedienst bij frambozenleveringen Fusarium en Rhizoctonia heeft aangetroffen en deze schimmels bij onvoldoende hygiënische maatregelen bij de aardbei-moederplanten terecht konden komen. Uit het feit dat de planten zijn besmet volgt dat PTSL haar hygiëne niet op orde had, aldus nog steeds DWC c.s.
2.11.
De verwijzing naar het tussenarrest onder 3.32 is niet goed navolgbaar. De vraag naar alternatieve oorzaken komt op die plaats niet aan bod. DWC c.s. gaat verder uit van een onjuiste lezing van het tussenarrest onder 3.23 en 3.25. Het gaat erom dat zij geen alternatieve oorzaken voor de ziekte en sterfte heeft aangevoerd. Daarom moet er voorshands van worden uitgegaan dat deze ziekte en sterfte het gevolg van de schimmels Fusarium en Rhizoctonia is. Wat DWC c.s. in haar akte na tussenarrest stelt, ziet op de mogelijkheid van verspreiding van deze schimmels. Dat is enkel van belang voor zover voorshands is geoordeeld dat de schimmels Fusarium en Rhizoctonia op het moment van risico-overgang op de aardbei-moederplanten aanwezig waren. Ten aanzien van de leveringen 1, 5 (2013), 7 en 12 (2014) berust dat voorshands oordeel op (i) de rapporten van Relab den Haan, (ii) de onweersproken stelling dat beide schimmels ‘soilborne’ zijn en de aardbei-moederplanten bij PTSL niet in de grond zijn geplaatst, maar in substraat, waarin geen schimmels zijn aangetroffen, en (iii) de uitgebreide beschrijving van de sinds 2013 op advies van DWC aangepaste werkwijze van PTSL. Ten aanzien van levering 15 (2016) berust dat voorshands oordeel op de bevindingen van Relab den Haan in de authentieke versie van de rapportage van 3 december 2015. Het hof heeft daarbij in het tussenarrest ook in aanmerking genomen dat DWC c.s. heeft gesteld dat de schimmels ook bij PTSL kunnen zijn overgebracht met besmet gereedschap of besmet irrigatiewater. Dat PTSL haar hygiëne niet op orde had en dit oorzaak is geweest van verspreiding van Fusarium en Rhizoctonia naar aardbei-moederplanten die daarvan op het moment van risico-overgang vrij waren, is iets waaraan DWC c.s. in het kader van het door haar te leveren tegenbewijs mogelijk meer handen en voeten kan geven. Deze niet nader geconcretiseerde stelling doet op dit moment niets af aan het voorshands bewijsoordeel.
Bij sommige leveringen geen ziekte of sterfte
2.12.
In het tussenarrest onder 3.23 en 3.24 is verder overwogen dat, voor zover door DWC c.s. wordt gewezen op de tropische omstandigheden en andere teeltomstandigheden die een nadelige invloed hebben gehad, niet te verklaren is dat bij sommige leveringen geen ziekte en sterfte is opgetreden, zoals bij levering 14 (2015). Deze levering betreft aardbei-moederplanten die afkomstig zijn van een vermeerderaar uit de Verenigde Staten. Volgens DWC c.s. zijn deze overwegingen niet juist - kort gezegd - omdat (i) PTSL niet heeft gesteld dat bij leveringen geen ziekte en sterfte is opgetreden, maar dat standpunt alleen ten aanzien van levering 14 (2015) heeft ingenomen en (ii) zij dat standpunt ten aanzien van levering 14 (2015) later heeft verlaten doordat tijdens de mondelinge behandeling is gezegd dat “in al deze 21 (…) transacties schimmelinfecties [zaten]”.
2.13.
Ook hier volgt het hof DWC c.s. niet. De mededeling tijdens de mondelinge behandeling doet niet af aan het duidelijke standpunt dat PTSL in onder andere haar memorie van grieven onder 6 heeft ingenomen: “Op deze planten uit de Verenigde Staten zijn geen ziekten ontstaan en terzake deze planten wordt door PTSL geen vordering ingesteld.” Door DWC c.s. is ook niet (eerder) het standpunt ingenomen dat ook bij levering (14) 2015 sprake is geweest van ziekte en sterfte. Daarnaast is door PTSL ook steeds aan DWC c.s. meegedeeld dat de leveringen van Flevoplant (een andere leverancier) het wél goed deden. Dat na ontvangst door PTSL ook veel van deze planten zijn uitgevallen, is door DWC c.s. wel gesteld, maar niet voldoende onderbouwd.
PTSL wist in maart 2016 niet dat Fusarium en Rhizoctonia was aangetroffen
2.14.
DWC c.s. ziet verder een innerlijke tegenstrijdigheid in het tussenarrest, waar onder 3.23 is overwogen dat PTSL al in januari 2016 bekend was met op het onderzochte monstermateriaal van de aardbei-moederplanten aangetroffen Fusarium en Rhizoctonia en vervolgens onder 3.25 is overwogen dat PTSL niet wist dat op het onderzochte monstermateriaal Fusarium en Rhizoctonia was aangetroffen toen zij in maart 2016 de onderzochte aardbei-moederplanten geleverd kreeg. Daarnaast stelt zij dat het hof heeft verzuimd te beslissen op het door haar in de memorie van antwoord onder 2.7 en 2.8 gevoerde verweer dat de verkoper niet aansprakelijk is op grond van artikel 35 lid 3 CISG in een geval waarin de koper op het tijdstip van het sluiten van de overeenkomst weet dat de zaken niet aan de overeenkomst beantwoordden. In januari 2016 wist PTSL al dat Fusarium en Rhizoctonia was aangetroffen en desondanks heeft zij in maart 2016 planten laten leveren.
2.15.
Ook hier is sprake van een verkeerde lezing van het tussenarrest. Daarin is onder 3.22 vooropgesteld dat PTSL ten aanzien van elk van de overeenkomsten moet stellen en zo nodig bewijzen dat de geleverde planten niet aan de overeenkomst beantwoorden. De beoordeling moet met andere woorden steeds voor iedere levering afzonderlijk plaatsvinden. Het tussenarrest onder 3.23 en 3.25 betreft te onderscheiden leveringen. Al daarom zijn deze overwegingen niet innerlijk tegenstrijdig. De uitslag van de DNA Multiscan van 27 januari 2016 heeft betrekking op planten bij DWC c.s. die afkomstig waren uit een batch aardbei-moederplanten waaruit eerder ook planten aan PTSL zijn geleverd. Dat PTSL uit hoofde van die rapportage weet dat Fusarium en Rhizoctonia is aangetoond, betekent niet dat zij ook wist of behoorde te weten dat deze beide schimmels ook op door haar later te bestellen planten aanwezig zouden zijn. Daarbij wijst DWC c.s. er in haar akte na tussenarrest zelf nog op dat zij de bevindingen van Relab den Haan van 27 januari 2016 heeft gerelativeerd: “DWC c.s. wezen er echter nadrukkelijk op dat uit een DNA Multiscan niet blijkt of sprake is van levende of dode schimmelsporen.” Levering 15 (2016) betreft aardbei-moederplanten die op verzoek van DWC in december 2015 door Relab den Haan zijn onderzocht. Van de rapportage van 3 december 2015 zijn een vervalste en authentieke versie in omloop. In de authentieke versie is vermeld dat op het onderzochte monstermateriaal Fusarium en Rhizoctonia is aangetroffen, in de vervalste versie niet. PTSL was op het moment dat zij de planten heeft besteld niet bekend met de inhoud van de authentieke versie (onder 3.25) en voorshands moet worden aangenomen dat zij de vervalste versie heeft ontvangen (onder 3.44 en 3.45). Tegen die achtergrond is er geen reden PTSL tegen te werpen dat zij deze bestelling ondanks haar eerdere ervaringen bij DWC c.s. heeft geplaatst.
2.16.
Het door DWC c.s. bedoelde beroep op artikel 35 lid 3 CISG behoefde geen behandeling. Dat verweer in de memorie van antwoord onder 2.7 en 2.8 zag op het toch in gebruik nemen door PTSL van door de Indonesische quarantainedienst afgekeurde leveringen door middel van een ‘wisseltruc’. Voor zover het standpunt van PTSL is dat de leveringen non-conform zijn omdat de quarantainedienst de planten heeft afgekeurd, is in het tussenarrest onder 3.9 al overwogen dat de vorderingen van PTSL niet op die grondslag kunnen worden toegewezen. Door DWC c.s. is niet in verband met de andere door PTSL gestelde tekortkomingen een beroep op artikel 35 lid 3 CISG gedaan.
Gebrek aan belang ten aanzien van vervalste rapportage
2.17.
In het tussenarrest onder 3.43 tot en met 3.45 heeft het hof geoordeeld dat voorshands bewezen is dat DWC in de persoon van [de bestuurder] de rapportage van Relab den Haan van 3 december 2015 heeft vervalst en aan PTSL heeft toegezonden, dat DWC en [de bestuurder] daarmee onrechtmatig hebben gehandeld en dat zij aansprakelijk zijn voor de schade die PTSL daardoor heeft geleden. Volgens DWC c.s. had het hof de vordering waarop de overwegingen betrekking hebben bij gebrek aan belang moeten afwijzen. Wat er ook zij van de beschuldiging van PTSL, vaststaat dat zij op 27 januari 2016 een qua uitkomst identieke rapportage ontving waaruit bleek dat Fusarium en Rhizoctonia is aangetoond. Ondanks de bekendheid daarmee heeft PTSL opnieuw planten besteld, aldus steeds DWC c.s.
2.18.
Het hof gaat hieraan voorbij, omdat het een niet eerder gevoerd verweer betreft. Daarbij komt dat dit niet eerder gevoerde verweer is gegrond op de hiervoor onder 2.15 besproken onjuiste lezing van het tussenarrest.
Klachtplicht ten aanzien van levering 15 is geschonden
2.19.
Voor zover het levering 15 (2016) betreft, vraagt DWC c.s. het hof voorts terug te komen van de overweging in het tussenarrest onder 3.33 en 3.35, dat PTSL met een visuele keuring mocht volstaan en deze binnen een zo kort mogelijke termijn heeft gekeurd. Daartoe ziet het hof geen aanleiding. DWC c.s. stelt niet ter discussie wat in het tussenarrest onder 3.33 is overwogen over de overeenkomsten en gewoonten die bepalend zijn voor de methode van keuren en die hier aanleiding geven aan te nemen dat met een visuele keuring mocht worden volstaan. Haar bezwaar ziet ook uitsluitend op levering 15 (2016) en niet op de andere in deze overweging genoemde leveringen. Kennelijk meent zij dat ten aanzien van deze levering zwaardere eisen aan de keuringsplicht van PTSL mochten worden gesteld, dan ten aanzien van de overige leveringen. Dat is onbegrijpelijk. Voorshands uitgangspunt is dat PTSL met betrekking tot die levering vooraf een vervalste versie van de rapportage van Relab den Haan van 3 december 2015 is toegezonden, waarin stond dat daarop geen Fusarium of Rhizoctonia is aangetroffen. DWC c.s. was op haar beurt bekend met de authentieke versie van dit rapport en wist dat beide schimmels daarop wél aanwezig waren. Dat geeft eerder aanleiding ten aanzien van levering 15 (2016) minder van PTSL te verlangen. Voor zover DWC c.s. opnieuw hamert op de rapportage van Relab den Haan van 27 januari 2016, herhaalt het hof dat deze rapportage zag op planten bij DWC c.s. die afkomstig waren uit een batch aardbei-moederplanten waaruit eerder planten aan PTSL waren geleverd.
Oordeel rapportages d.d. 28 april en 19 en 26 mei 2016 Relab den Haan
2.20.
Niet goed navolgbaar is wat DWC c.s. inbrengt tegen de overweging in het tussenarrest onder 3.25 dat PTSL met de overlegging van de rapportages van Relab den Haan heeft onderbouwd dat de schimmels Fusarium en Rhizoctonia op het moment van risico-overgang op planten van levering 15 (2016) aanwezig waren. Anders dan DWC c.s. lijkt te veronderstellen, is de bedoelde onderbouwing niet beperkt tot de rapportages van Relab den Haan uit 2016. Uit de authentieke rapportage van Relab den Haan van 3 december 2015 volgt dat op het vooraf onderzochte materiaal van deze levering Fusarium en Rhizoctonia is aangetroffen. Daaraan komt grote betekenis toe. Wat DWC c.s. in haar akte na tussenarrest stelt over de Blotter test is tegen de achtergrond van de rapportages van Relab den Haan van onvoldoende gewicht. Wat zij verder aandraagt, is een herhaling van zetten.
Kennelijke verschrijving levering 7 (2014)
2.21.
DWC c.s. heeft in haar akte van 15 december 2021 onder 12 een overzicht gegeven van de data van aankomst van de verschillende leveringen en de monstername en keuring daarvan. Het hof heeft in het tussenarrest onder 3.33 overwogen dat de vermelding van 22 april 2014 als keuringsdatum voor levering 7 (2014) een kennelijke verschrijving is. Verder is overwogen dat wordt voorbijgegaan aan de stelling van DWC c.s. dat PTSL, in plaats van de door DWC geleverde aardbei-moederplanten, haar eigen planten heeft (doen) keuren. DWC c.s. vraagt het hof ook van deze onderdelen van het tussenarrest terug te komen. Daartoe ziet het hof geen aanleiding.
2.22.
In overweging 2.9 van het bestreden vonnis heeft ook de rechtbank een ‘Overzicht keuringen Indonesische quarantaine dienst’ opgenomen. Daarin staat bij levering 7 (2014) onder ‘Datum afname monster’ 22/04/2014. Dat overzicht is een schematische weergave van wat door de quarantainedienst is aangetekend, niet een vaststelling van wat er feitelijk is gebeurd. Anders gezegd: daaruit volgt slechts dat de quarantainedienst heeft aangetekend dat op 22 april 2014 een monster is afgenomen, niet dat dit ook daadwerkelijk op die dag is gebeurd. Er bestond voor PTSL dan ook geen noodzaak daartegen te grieven, anders dan DWC c.s. aanneemt. Niet in geschil is dat levering 7 (2014) niet eerder dan 25 april 2014 in Indonesië is aangekomen. Niet is in te zien hoe de Indonesische quarantainedienst deze planten vóór aankomst heeft kunnen keuren. Dat dit heeft kunnen gebeuren doordat PTSL haar eigen planten heeft laten keuren, is door DWC c.s. onvoldoende onderbouwd. In haar conclusie van antwoord in reconventie onder 3.5 heeft PTSL onder beschrijving van het werkproces van de quarantainedienst uitdrukkelijk en gemotiveerd betwist dat zij monsters van eigen planten heeft (kunnen) laten keuren. Het hof blijft dan ook bij de beslissing dat de vermelding van 22 april 2014 een kennelijke verschrijving (door de quarantainedienst) is. Ook de door de quarantainedienst vermelde monsternummers (‘Kode Sampel’) duiden daarop. Op 25 april 2014 zijn ook frambozenplanten geleverd. Daarvan is op 28 april 2014 een monster genomen met nummer L 083. Het monster van levering 7 (2014) heeft het opvolgende nummer L 084.
Bestrijdingsmiddelen
2.23.
PTSL verzoekt het hof terug te komen van de overweging onder 3.29 dat niet anders kan worden geconcludeerd dan dat door PTSL geen bestrijdingsmiddelen zijn ingezet. Daartoe ziet het hof geen aanleiding.
2.24.
Het hof heeft overwogen dat in de inleidende dagvaarding van PTSL onder 2.32 en 2.33 tal van maatregelen worden genoemd die zij stelt te hebben genomen, maar dat de inzet van bestrijdingsmiddelen niet een van die maatregelen is. PTSL wijst er terecht op dat die overweging onjuist is. Op die plaats is door PTSL gesteld dat preventief en curatief wordt gewerkt met bepaalde fungiciden en insecticiden. Ook in haar productie 7 bij inleidende dagvaarding - waarin haar werkwijze bij de teelt en vermeerdering van aardbeien is toegelicht - is vermeld dat er preventief, dan wel curatief, met insecticiden en fungiciden wordt gespoten. PTSL wijst er verder op dat door haar ook ter gelegenheid van de mondelinge behandeling in hoger beroep is gesteld dat zij ‘veel middelen heeft geprobeerd met [de bestuurder] ’. Zij stelt dat zij met ‘middelen’ bestrijdingsmiddelen bedoelde. Dat alles laat evenwel onverlet dat dit standpunt - dat door haar tot aan haar antwoordakte na tussenarrest niet nader is uitgewerkt - niet goed verenigbaar is met het onder 3.29 opgenomen citaat uit de memorie van grieven. Daarin stelt PTSL veeleer ter discussie dat het gebruik van bestrijdingsmiddelen een zinvolle maatregel zou zijn geweest. Ook staat het op gespannen voet met haar verwijt dat DWC niet zou hebben geadviseerd dat en welke bestrijdingsmiddelen toegepast zouden moeten worden. Anders dan PTSL in haar antwoordakte na tussenarrest stelt, is door DWC c.s. naar aanleiding daarvan ook ter discussie gesteld dat PTSL bestrijdingsmiddelen heeft ingezet.
2.25.
Daarbij komt dat het niet erom gaat of PTSL in algemene zin met fungiciden of insecticiden heeft gewerkt, maar of zij de door Relab den Haan (en in het verlengde daarvan door DWC) geadviseerde bestrijdingsmiddelen heeft ingezet. Dat het daarom gaat, had in de bestreden overweging nauwkeuriger tot uitdrukking kunnen komen, maar volgt ook uit de context van de door PTSL bedoelde overweging. In het tussenarrest onder 3.28 wordt ingegaan op de door Relab den Haan geadviseerde bestrijdingsmiddelen, onder 3.29 wordt overwogen dat PTSL in hoger beroep niet heeft gesteld de geadviseerde bestrijdingsmiddelen te hebben ingezet en onder 3.30 worden vragen geformuleerd voor de te benoemen deskundige, die steeds zien op de door Relab den Haan voorgestelde bestrijdingsmiddelen. Dat de geadviseerde bestrijdingsmiddelen door PTSL zijn ingezet, is door haar tot aan het tussenarrest niet gesteld, laat staan onderbouwd. Haar stelling in het onder 3.29 van het tussenarrest opgenomen citaat dat voor Fusarium geen bestrijdingsmiddelen zijn toegestaan, duidt eerder op het tegendeel. Ook in haar antwoordakte na tussenarrest stelt zij dit niet uitdrukkelijk. Wel lijkt zij met de overlegging van verschillende stukken te willen suggereren dat ook de geadviseerde bestrijdingsmiddelen zijn ingezet. Een van die stukken is een door haar opgesteld overzicht fungicideverbruik waarop de door Relab den Haan geadviseerde bestrijdingsmiddelen Rovral en Topsin zijn vermeld. Hieronder zal blijken dat het hof terugkomt van haar voornemen een deskundige te benoemen, omdat onderzoek naar de mate waarin PTSL maatregelen heeft genomen om haar schade te beperken in de schadestaatprocedure aan de orde kan komen. In die schadestaatprocedure kan PTSL desgewenst haar verweer dat zij aan haar schadebeperkingsplicht heeft voldaan nader uitwerken.
Deskundige
2.26.
In het tussenarrest heeft het hof onder 3.30 verder overwogen behoefte te hebben aan deskundige voorlichting over - kort gezegd - de inzet van de door Relab den Haan voorgestelde bestrijdingsmiddelen. Als de advisering van Relab den Haan (en DWC) juist is geweest en de voorgestelde bestrijdingsmiddelen konden worden ingezet tegen Fusarium en Rhizoctonia, heeft PTSL niet voldaan aan haar verplichting haar schade te beperken en moet zij het nadeel dat daarvan het gevolg is zelf dragen (art. 77 CISG). PTSL verzoekt het hof van die beslissing terug te komen. Zij stelt dat het hier gaat om een vraag van eigen schuld en dat door haar alleen een verwijzing naar de schadestaatprocedure is gevorderd. Het onderwerp eigen schuld hoort in de schadestaatprocedure thuis. DWC c.s. heeft in haar akte uitlating niet gereageerd op dit verzoek.
2.27.
De beslissing om een deskundige te benoemen is geen (bindende eind)beslissing over een juridisch of feitelijk geschilpunt dat partijen verdeeld houdt. Daarvan mag worden teruggekomen als aan een deskundigenadvies geen behoefte (meer) is. Hoewel de rechter, voor zover dat hem mogelijk is in het licht van het debat van partijen en met inachtneming van hoor en wederhoor, al in de hoofdprocedure kan beslissen over punten die partijen verdeeld houden, waaronder geschilpunten die op zichzelf genomen in de schadestaatprocedure nog (verder) aan de orde kunnen worden gesteld, zoals vragen van causaal verband en eigen schuld, zal het hof afzien van het inwinnen van deskundigenadvies. In de schadestaatprocedure kan desgewenst aan de orde komen of PTSL aan haar plicht om de schade te beperken (artikel 77 CISG) heeft voldaan.
Tussentijds cassatieberoep
2.28.
DWC c.s. heeft verzocht tussentijds cassatieberoep open te stellen van het tussenarrest als het hof bij de door haar bestreden oordelen blijft (art. 401a lid 2 Rv). Dat verzoek is voor het verstrijken van de cassatietermijn van het tussenarrest gedaan. PTSL heeft niet op dit verzoek gereageerd. Het verzoek van DWC c.s. zal worden afgewezen. Tussentijdse cassatie zal tot aanzienlijke vertraging leiden, wat het hof niet in het belang van partijen acht. Bij deze beslissing weegt het hof ook mee dat een groot aantal van de door DWC c.s. ter discussie gestelde beslissingen onderdeel uitmaken van een voorlopig bewijsoordeel.
Conclusie en vervolg
2.29.
Het hof ziet geen aanleiding terug te komen van de beslissingen in het tussenarrest. DWC c.s. zal opnieuw worden toegelaten tot het leveren van tegenbewijs tegen het als voorshands vaststaand aangenomen feit:
(i) dat de schimmels Fusarium en Rhizoctonia al op het moment van risico-overgang (de afgifte aan de eerste vervoerder in Rossum) op de aardbei-moederplanten van de leveringen 1, 5 (2013), 7, 12 (2014) en 15 (2016) aanwezig waren en bij de aardbei-moederplanten (en de dochter- en productieplanten) tot ziekte en sterfte hebben geleid, en;
(ii) dat DWC in de persoon van [de bestuurder] de rapportage van Relab den Haan van 3 december 2015 heeft vervalst en de vervalste rapportage bij de e-mail van 5 december 2015 heeft meegezonden.
Wel wordt afgezien van het inwinnen van deskundigenadvies over - kort gezegd - de inzet van de door Relab den Haan voorgestelde bestrijdingsmiddelen.
3De beslissing
Het hof:
3.1.
laat DWC c.s. toe tot het leveren van tegenbewijs tegen het voorshands als vaststaand aangenomen feit dat de schimmels Fusarium en Rhizoctonia al op het moment van risico-overgang (de afgifte aan de eerste vervoerder in Rossum) op de aardbei-moederplanten van de leveringen 1, 5 (2013), 7, 12 (2014) en 15 (2016) aanwezig waren en bij de aardbei-moederplanten (en de dochter- en productieplanten) tot ziekte en sterfte hebben geleid;
3.2.
laat DWC c.s. toe tot het leveren van tegenbewijs tegen het voorshands als vaststaand aangenomen feit dat DWC in de persoon van [de bestuurder] de rapportage van Relab den Haan van 3 december 2015 heeft vervalst en de vervalste rapportage bij de e-mail van 5 december 2015 heeft meegezonden;
3.3.
bepaalt dat, indien DWC c.s. uitsluitend bewijs door bewijsstukken wensen te leveren, zij die stukken op de roldatum 20 mei 2025 in het geding dienen te brengen;
3.4.
bepaalt dat, indien DWC c.s. dat bewijs door middel van getuigen wensen te leveren, het verhoor van deze getuigen zal geschieden ten overstaan van het hierbij tot raadsheer-commissaris benoemde lid van het hof mr. G.D. Hoekstra, die daartoe zitting zal houden in het paleis van justitie aan de Walburgstraat 2-4 te Arnhem en wel op een nader door deze vast te stellen dag en tijdstip;
3.5.
bepaalt dat partijen (in persoon) bij het getuigenverhoor aanwezig dienen te zijn opdat hen naar aanleiding van de getuigenverklaringen vragen kunnen worden gesteld;
3.6.
bepaalt dat DWC c.s. het aantal voor te brengen getuigen alsmede de verhinderdagen van beide partijen, van hun advocaten en van de getuigen zullen opgeven op 13 mei 2025, waarna dag en uur van het verhoor (ook indien voormelde opgave van een of meer van partijen ontbreekt) door de raadsheer-commissaris zullen worden vastgesteld;
3.7.
bepaalt dat DWC c.s. overeenkomstig artikel 170 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering de namen en woonplaatsen van de getuigen tenminste een week voor het verhoor aan de wederpartij en de griffier van het hof dienen op te geven;
3.8.
bepaalt dat partijen alle beschikbare bewijsstukken in het geding dienen te brengen en dat partijen ervoor dienen te zorgen dat het hof en de wederpartij uiterlijk twee weken voor de dag van de zitting een afschrift van die stukken hebben ontvangen;
3.9.
bepaalt dat indien een partij bij gelegenheid van het getuigenverhoor nog een proceshandeling wenst te verrichten of producties in het geding wenst te brengen, deze partij ervoor dient te zorgen dat het hof en de wederpartij uiterlijk twee weken voor de dag van de zitting een afschrift van de te verrichten proceshandeling of de in het geding te brengen producties hebben ontvangen;
3.10.
Iedere verdere beslissing wordt aangehouden.
Dit arrest is gewezen door mrs. F.J. de Vries, G.D. Hoekstra en J.C.J. Luijten, en is door de rolraadsheer in tegenwoordigheid van de griffier in het openbaar uitgesproken op 22 april 2025.
Vgl. HR 25 april 2008, ECLI:NL:HR:2008:BC2800 en HR 23 november 2007, ECLI:NL:HR:2007:BB3733
Vgl. HR 28 juni 1963, ECLI:NL:HR:1963:127, HR 12 april 1991, ECLI:NL:HR:1991:ZC0206, HR 19 juni 1998, ECLI:NL:HR:1998:ZC2678 en HR 11 juli 2008, ECLI:NLHR:2008:BD1902
Vgl. HR 16 april 2010, ECLI:NL:HR:2010:BL2229 en HR 27 oktober 2017, ECLI:NL:HR:2017:2774 | Link naar deze uitspraak
|
| | |
|
|
