Inloggen 
 

 Registreren
 Wachtwoord vergeten?


Terug naar het beginscherm

 
 
 
Neem contact op met de Agro-advieslijn:
0570-657417 (Houtsma Bedrijfsadvies)
ECLI:NL:RBNHO:2026:15730 
 
Datum uitspraak:09-11-2026
Datum gepubliceerd:17-11-2026
Instantie:Rechtbank Noord-Holland
Zaaknummers:HAA 25/35
Rechtsgebied:Omgevingsrecht
Indicatie:Deze uitspraak gaat over de weigering van een omgevingsvergunning en over handhavend optreden door het college. De rechtbank komt tot het oordeel dat het college handhavend mocht optreden, maar niet bevoegd was om de omgevingsvergunning te weigeren.
Trefwoorden:aanlegvergunning
agrarisch
bestemmingsplan
hoogheemraadschap
koopakte
omgevingsvergunning
perceel
wabo
 
Uitspraak
RECHTBANK NOORD-HOLLAND

Bestuursrecht

zaaknummers: HAA 25/35 en 25/966

uitspraak van de enkelvoudige kamer van 9 november 2026 in de zaken tussen

[eisers] , uit [plaats] , eisers
(gemachtigde: mr. drs. L.T. van Eijck van Heslinga),

en

het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Schagen
(gemachtigden: mr. J. Schouten en G. Lukken).

Als derde-partij neemt aan de zaken deel: [derde-partij] , uit [plaats] (belanghebbenden).


Samenvatting

1. Deze uitspraak gaat over de weigering van een omgevingsvergunning en over handhavend optreden door het college. Eisers zijn het hier niet mee eens. Zij voeren daartoe een aantal beroepsgronden aan. Aan de hand van deze beroepsgronden beoordeelt de rechtbank of het college de omgevingsvergunning mocht weigeren en handhavend mocht optreden.


1.1.
De rechtbank komt in deze uitspraak tot het oordeel dat het college handhavend mocht optreden, maar niet bevoegd was om de omgevingsvergunning te weigeren. Eisers krijgen dus deels gelijk. Het beroep in zaak HAA 25/35 is gegrond en het beroep in zaak HAA 25/966 is ongegrond. Hierna legt de rechtbank uit hoe zij tot dit oordeel komt en welke gevolgen dit oordeel heeft.



1.2.
Onder 2 staat het procesverloop in deze zaken. Onder 3 staan de van belang zijnde feiten en omstandigheden. In het kader van zaak HAA 25/35 volgt onder 4 eerst het toetsingskader voor het overgangsrecht. Onder 5 volgt de beoordeling van de rechtbank inzake HAA 25/35. Daarbij gaat de rechtbank in op de verklaring van geen bedenkingen en de motivering van het bestreden besluit ten aanzien van het wijzigingsplan en beeldkwaliteitsplan. In het kader van zaak HAA 25/966 volgt de beoordeling van de rechtbank onder 6. Daarbij gaat de rechtbank in op de overtredingen, het overtrederschap en de vraag of handhavend optreden onevenredig is. Aan het eind staan de beslissing van de rechtbank en de gevolgen daarvan.



1.3.
Wettelijke regels die van belang zijn voor deze zaken, staan in de bijlage bij deze uitspraak.




Procesverloop

2. Bij besluit van 26 november 2024 (bestreden besluit I) heeft het college de aanvraag van eisers voor een omgevingsvergunning voor het legaliseren van twee schuren en het verzoek om af te wijken van de bestemming ‘Agrarisch met waarden’ ten behoeve van ‘Tuin’ afgewezen.


2.1.
Bij besluit van 26 februari 2024 heeft het college aan eisers een last onder dwangsom opgelegd om binnen acht weken overtredingen te (laten) beëindigen en beëindigd te (laten) houden. Bij besluit van 23 december 2024 (bestreden besluit II) op het bezwaar van eisers is het college bij de last onder dwangsom gebleven met verlenging van de begunstigingstermijn.



2.2.
Eisers hebben beroep ingesteld tegen de bestreden besluiten. Het college heeft op de beroepen gereageerd met een verweerschrift. Belanghebbenden hebben ook schriftelijk gereageerd. Eisers, het college en belanghebbenden hebben daarna nadere stukken ingediend.



2.3.
De rechtbank heeft de beroepen op 24 november 2025 op zitting behandeld. Hieraan hebben deelgenomen: eisers, de gemachtigde van eisers, de gemachtigden van het college en belanghebbenden. Na de zitting heeft de rechtbank het onderzoek heropend en de zaak aangehouden om te onderzoeken of het mogelijk is om door middel van mediation tot een oplossing van het geschil te komen.



2.4.
Op 5 juni 2026 heeft de rechtbank van de mediation- en schuldenfunctionaris van de rechtbank vernomen dat de mediation is beëindigd zonder een overeenstemming.



2.5.
De rechtbank heeft partijen vervolgens laten weten dat zij een nadere zitting niet nodig vindt. Omdat partijen daarna niet binnen de daartoe gestelde termijn om een zitting hebben gevraagd, heeft de rechtbank het onderzoek gesloten en de zaken niet behandeld op een nadere zitting.




Beoordeling door de rechtbank


Feiten en omstandigheden

3. Eisers zijn eigenaar van het perceel [adres 1] in [plaats] . Dit is kadastraal bekend als [aanduiding 1] . Eisers zijn ook eigenaar van het perceel daarachter. Dit is kadastraal bekend als [aanduiding 2] (het perceel). Het college heeft op 25 augustus 2020 door middel van wijzigingsplan [adres 2] de planologische regels met betrekking tot het perceel naast [adres 2] – [adres 1] – gewijzigd in die zin dat ter plaatse de bouw van een woning mogelijk gemaakt wordt. Eisers hebben een omgevingsvergunning gekregen voor het bouwen van die woning. De bebouwing aan en nabij het [straat] staat bekend als [naam dorp] .


3.1.
Belanghebbenden wonen op het aan [adres 1] grenzende perceel [adres 3] . Bij bericht van 7 juni 2023, ontvangen door het college op 9 juni 2023, hebben belanghebbenden een onvolledig verzoek om handhaving ingediend. Het college wordt verzocht om op te treden tegen de bouwwerken en uitgevoerde werkzaamheden op het perceel van eisers. Op 5 juli 2023 hebben belanghebbenden het verzoek volledig gemaakt en op 22 september 2023 hebben zij het verzoek aangevuld.



3.2.
Naar aanleiding van dit handhavingsverzoek heeft een toezichthouder van de gemeente Schagen op 12 en 25 september 2023 controles uitgevoerd op het perceel. De toezichthouder heeft geconstateerd dat twee bouwwerken – schuren – zijn aangebracht. Hier is geen omgevingsvergunning voor verleend. De toezichthouder heeft ook geconstateerd dat op het perceel een vijver is gecreëerd. De watergang loopt middels duikers door de vijver. Verder loopt er een brug over het water en is de vijver 1,1 meter diep vanaf de onderzijde van de brug. De toezichthouder had ook geconstateerd dat opgaande diepwortelende beplanting is aangebracht. Tot slot heeft de toezichthouder geconstateerd dat een bouwwerk, niet zijnde een gebouw, is aangebracht. Dit betreft een terreinafscheiding in de vorm van betonnen palen met daartussen stalen netten van twee meter hoog.



3.3.
Op 15 december 2023 hebben eisers een omgevingsvergunning gevraagd voor het legaliseren van twee schuren en verzocht om in afwijking van de bestemming ‘Agrarisch met waarden’ het perceel te mogen gebruiken ten behoeve van ‘Tuin’. Deze aanvraag zag op de activiteiten ‘bouwen’ en ‘planologisch strijdig gebruik’.



3.4.
Het college heeft voor de besluitvorming op de vergunningaanvraag de uitgebreide voorbereidingsprocedure toegepast. Van 5 maart tot en met 16 april 2024 heeft het college een ontwerpbesluit tot weigering van de omgevingsvergunning ter inzage gelegd. In reactie hierop zijn verschillende zienswijzen naar voren gebracht.



3.5.
Bij besluit van 26 februari 2024 heeft het college een last onder dwangsom opgelegd. Eisers zijn daarbij gelast binnen acht weken het bouwen van de twee schuren, het aanbrengen van opgaande en diepwortelende beplanting, het aanleggen van de vijver, het omleggen van de watergang en het dieper dan 0,5 meter in de grond en hoger dan één meter realiseren van de terreinafscheiding – de overtredingen – ongedaan te (laten) maken en ongedaan te (laten) houden. Indien eisers niet aan de last voldoen, verbeuren zij van rechtswege een dwangsom van € 2.500,- ineens voor elk van de vijf overtredingen. Eisers hebben hiertegen bezwaar gemaakt. Op 27 maart 2024 heeft het college de begunstigingstermijn verlengd tot zes weken na het besluit op dat bezwaar.



3.6.
Met bestreden besluit I heeft het college de omgevingsvergunning voor het legaliseren van twee schuren gelegen op een agrarisch perceel en om af te wijken van de bestemming ‘Agrarisch met waarden’ ten behoeve van ‘Tuin’ geweigerd.



3.7.
Met bestreden besluit II heeft het college onder aanvulling van de motivering met betrekking tot de begunstigingstermijn en de hoogte van de dwangsommen het besluit van 26 februari 2024 in stand gelaten. Het college verwijst voor de overige motivering naar het advies van de commissie bezwaar gemeente Schagen dat wordt overgenomen. Met bestreden besluit II heeft het college ook de begunstigingstermijn verlengd tot en met 28 februari 2025.



3.8.
Op 4 februari 2025 heeft het college het besluit van 26 februari 2024 gewijzigd, omdat de terreinafscheiding een bouwwerk is, waarmee de daartoe behorende palen niet onder artikel 22.4 van het bestemmingsplan Landelijk Gebied Harenkarspel vallen, maar onder artikel 22.2 van het bestemmingsplan, zodat daarvoor geen aanlegvergunning nodig is. De zinsnede in de last die behelst dat de palen niet dieper dan 0,5 meter in de grond mogen zijn gebracht, vervalt. Op grond van het Besluit omgevingsrecht (Bor) mag een erfafscheiding met een hoogte van één meter vergunningvrij worden gebouwd.



3.9.
Het college heeft op 27 februari 2025 de begunstigingstermijn verlengd tot acht weken na de uitspraak in beroep in de handhavingsprocedure (dus de procedure met zaaknummer HAA 25/966).


HAA 25/35



Overgangsrecht invoering Omgevingswet

4. Op 1 januari 2024 zijn de Omgevingswet en de Invoeringswet Omgevingswet (Iw Ow) in werking getreden. Eisers hebben op 15 december 2023 een omgevingsvergunning gevraagd. Dit betekent dat op grond van artikel 4.3, aanhef en onder a, van de Iw Ow het oude recht van toepassing blijft tot bestreden besluit I onherroepelijk wordt. Dit betekent dat op de procedure over dit besluit de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) en bijbehorende regelingen van toepassing blijven.


Mocht het college de omgevingsvergunning weigeren?

5. Eisers betogen dat het college de omgevingsvergunning niet mocht weigeren. Volgens eisers kleeft er ten eerste een formeel gebrek aan bestreden besluit I. Wanneer een aanvraag in strijd is met het bestemmingsplan, is een verklaring van geen bedenkingen nodig. Die strijdigheid kan op zichzelf niet de grondslag vormen voor de conclusie dat deze verklaring niet nodig is. Ten tweede stellen eisers dat bestreden besluit I niet is voorzien van een deugdelijke motivering. Eisers menen dat artikel 3 van het bestemmingsplan het niet verbiedt om een tuin te hebben op de bestemming ‘Agrarisch met waarden’. Dit is slechts een interpretatie van het college. Het is onredelijk om te eisen dat het perceel volwaardig agrarisch wordt gebruikt. Daarbij volgt uit het wijzigingsplan dat de agrarische bedrijvigheid is verdwenen. Daarnaast biedt artikel 3.5 van het bestemmingsplan een binnenplanse afwijkingsmogelijkheid. Dit artikel is op de schuren van toepassing. Hiervoor is ook de wijzigingsbevoegdheid in artikel 3.7 van het bestemmingsplan van belang. In het kader van een buitenplanse afwijking, die volgens eisers ook mogelijk is, stellen zij dat de aanvraag is voorzien van een zeer uitgebreide ruimtelijke onderbouwing. Deze heeft het college naast zich neergelegd. Het college moet echter alle relevante ruimtelijke aspecten meewegen en inzichtelijk maken waarom het geen medewerking wil verlenen. Daarnaast geldt dat de waterloop op 5 februari 2025 is vergund door het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) overeenkomstig de bestaande situatie. Bij het wijzigingsplan was aan de eisen van een goede landschappelijke, ruimtelijke en stedenbouwkundige inpassing, het opstellen van een beeldkwaliteitsplan en een positief wateradvies voldaan. Berging van hemelwater op eigen terrein was een eis van de gemeente voor de vergunning voor een nieuw te bouwen woning. De vijver was een noodzaak daarvoor. De ligging van de vijver was geen punt van discussie. Ook het dempen van de watergang en het omleggen van de watergang met een nieuwe duiker worden zeer duidelijk in beeld gebracht. De situatieschets waarop de watergang en de beschrijving van de tuinen duidelijk en niet voor andere uitleg vatbaar zijn weergegeven, maakt deel uit van de verleende vergunning van 2022. Zo is het nu ook vergund door het HHNK.



5.1.
De rechtbank stelt voorop dat de aanvraag van eisers betrekking heeft op de twee schuren en het gebruik van de tuin. Eisers hebben met deze aanvraag geen aanlegvergunning gevraagd.



5.2.
De rechtbank is van oordeel dat bestreden besluit I zowel een formeel gebrek als een motiveringsgebrek bevat. Hieronder legt de rechtbank uit waarom.



5.3.
De aanvraag heeft betrekking op een afwijking van het bestemmingsplan die niet op grond van het bestemmingsplan of het Bor kan worden vergund. Het college heeft de bevoegdheid om hiervoor een omgevingsvergunning te verlenen met toepassing van artikel 2.12, eerste lid, aanhef en onder a, aanhef en onder 3°, van de Wabo. Deze buitenplanse afwijkingsbevoegdheid heeft het college op grond van artikel 6.5, eerste lid, van het Bor alleen wanneer de gemeenteraad heeft verklaard dat hij geen bedenkingen heeft tegen het project. Hieruit vloeit ook voort dat een omgevingsvergunning voor een buitenplanse afwijking niet wegens strijd met een bestemmingsplan mag worden geweigerd als geen verklaring van geen bedenkingen aan de gemeenteraad is gevraagd. Hier is een uitzondering op. Dit is wanneer de gemeenteraad categorieën van gevallen heeft aangewezen waarin voormelde verklaring niet is vereist. De rechtbank stelt vast dat de raad dit bij besluit van 3 januari 2013 heeft gedaan. Volgens het college valt het onderhavige geval daaronder, omdat de gewenste wijziging in strijd is met het bestemmingsplan en de Omgevingsvisie gemeente Schagen. De rechtbank vindt dat het college hiermee vervalt in een cirkelredenering. Op zichzelf is een verklaring van geen bedenkingen namelijk nodig ómdat de aanvraag in strijd is met een bestemmingsplan (en de achterliggende visie), terwijl volgens het college die strijdigheid ook grondslag zou bieden voor de uitzondering daarop, namelijk dat juist geen verklaring van geen bedenkingen nodig is. Dit zou tot gevolg hebben dat bij het toepassen van een buitenplanse afwijkingsbevoegdheid nooit een verklaring van geen bedenkingen zou zijn vereist. Dit is niet toegestaan. Bestreden besluit I komt reeds om deze reden voor vernietiging in aanmerking.



5.4.
De rechtbank vindt daarnaast dat het college bestreden besluit I niet deugdelijk heeft gemotiveerd voor zover die motivering ziet op het gebruik van de tuin. De motivering van het college komt – samengevat – op het volgende neer.
Het omvormen van agrarische grond tot een tuin gaat ten koste van de landelijkheid en van de openheid van het landschap. Het wijzigingsplan en het bijbehorende beeldkwaliteitsplan doen daar niet aan af, omdat het wijzigingsplan uitsluitend betrekking heeft op de locatie ter plaatse van de aanduiding ‘wro-zone wijzigingsgebied 2’ en niet op het agrarische perceel of de daarop gelegen watergang. Het voldaan hebben aan de eisen door het opstellen van een beeldkwaliteitsplan en het verkrijgen van een positief wateradvies waren noodzakelijk voor de procedure tot vaststelling van het wijzigingsplan. Die voorwaarden hadden enkel betrekking op de bouw van de woning. De ruimere tuin zoals weergegeven op een schets in de toelichting op het wijzigingsplan betekent niet dat de agrarische bestemming formeel is gewijzigd. De situatieschetsen zijn indicatief van aard zijn en hebben daarmee geen formele rechtsgevolgen. De watergang en de aangrenzende gronden zijn dus ook niet impliciet als tuin of erf meevergund, aldus het college.
De rechtbank kan deze uitleg niet volgen, gelet op dat wat eisers hierover naar voren hebben gebracht. Weliswaar is het wijzigingsplan alleen van toepassing op het perceel [adres 1] , maar gelet op de connectie tussen het wijzigingsplan en het beeldkwaliteitsplan is de inrichting van het achterliggende agrarische perceel van belang voor de toepassing van het wijzigingsplan. Met het wijzigingsplan is het planologisch mogelijk gemaakt om op het perceel [adres 1] een woning te bouwen. Artikel 3.3.2 van het wijzigingsplan bepaalt dat de gronden waarop het wijzigingsplan ziet, slechts overeenkomstig de daaraan toegekende woonbestemming in gebruik mogen worden genomen, indien de stedenbouwkundige randvoorwaarden zoals opgenomen in het beeldkwaliteitsplan zijn uitgevoerd en in stand worden gehouden. Op bladzijde 10 van het beeldkwaliteitsplan is een plattegrond opgenomen met ‘richtlijnen inpassing teneinde een zachte, groene dorpsrand te houden en een groene voorruimte aan het parkeerpleintje’, waarop het perceel [straat] is uitgelicht samen met een onder de onderhavige vergunningaanvraag vallend gedeelte van het achterliggende agrarische perceel. Volgens deze plattegrond bevat de noordzijde van het agrarische gedeelte een ‘landschappelijke haag met gebiedseigen bomen, in zicht vanaf weg’, maar geldt voor de oostzijde ‘beëindiging perceel d.m.v. lage wal waarover uitzicht op landschap mogelijk blijft, geen opgaande beplanting’. De vergunningaanvraag is gericht op dienovereenkomstig tuingebruik. Daarnaast is op de plattegrond in het beeldkwaliteitsplan een wadi aangeduid, hetgeen past bij de in de vergunningaanvraag vermelde wens om een vijver aan te brengen. Verder is van belang dat in de toelichting op het wijzigingsplan, bij de beschrijving van het project op bladzijde 10 is vermeld: ‘Bestaande watergangen worden behouden cq geaccentueerd. In het verleden is de waterloop verlegd. Door de nieuwe waterloop is een veel ruimere tuin ontstaan, die weer omgeven is door gebiedseigen beplanting (meidoornhaag). Op de plek waar nu het “walletje” richting het nieuw te bouwen huis gaat is het plan om een wadi aan te leggen. Het walletje wordt dan omgelegd tot de buitenste erfgrens. Gecombineerd met de gebiedseigen beplanting (meidoornhaag).’ Dit alles past bij het tuingebruik waarop de vergunningaanvraag is gericht. Gelet op hoe het college de inrichting van het agrarische perceel aldus van belang heeft geacht voor de vaststelling van het wijzigingsplan, valt zonder nadere motivering niet in te zien waarom verlening van de aangevraagde omgevingsvergunning ten koste zou gaan van de landelijkheid en van de openheid van het landschap. De weigering van de omgevingsvergunning is ook op grond hiervan onrechtmatig.


5.4.1.
De rechtbank stelt ten aanzien van de schuren voorop dat deze geen rol spelen in het beeldkwaliteitsplan. Het college heeft aan de weigering om deze te vergunnen ten grondslag gelegd dat [naam dorp] een klein dorp is, waarbij landelijkheid en binding met de agrarische sector belangrijk zijn. Het betrokken stuk grond bevindt zich aan de rand van het dorp en het landelijk gebied. Ook moet worden ingespeeld op waarden zoals zicht, ruimte en openheid van het landschap, aldus het college. Gelet hierop vindt de rechtbank het niet onredelijk dat het college het niet wenselijk acht om de schuren te vergunnen. Deze staan immers in het zicht en vullen het landschap op.




5.5.
Het betoog van eisers met betrekking tot de binnenplanse afwijkingsmogelijkheid uit artikel 3.5 van het bestemmingsplan treft geen doel. Eisers stellen dat de schuren vergund kunnen worden krachtens artikel 3.5, onder b, van het bestemmingsplan. Op grond van deze bepaling kan het college afwijken van het bepaalde in artikel 3.4, aanhef en onder d, van het bestemmingsplan, in die zin dat het gebruik van vrijkomende agrarische bedrijfsgebouwen voor een inpandige stalling voor voertuigen, vaartuigen of kampeermiddelen en het opslaan van goederen en/of materialen van niet-agrarische herkomst wordt toegestaan. Dit betreft afwijking van een gebruiksregel. Het gaat in deze zaak echter ook om de bouw van de twee schuren. Die strijdigheid kan niet op grond van artikel 3.5 van het bestemmingsplan worden vergund.



5.6.
De beroepsgrond slaagt reeds wegens dat wat de rechtbank heeft overwogen onder rechtsoverwegingen 5.3 en 5.4. Het overige dat eisers hebben aangevoerd zal de rechtbank daarom niet verder bespreken.


HAA 25/966



Mocht het college handhavend optreden?

6. Eisers betogen dat het college niet handhavend mocht optreden. Ten eerste stellen eisers dat er geen overtreding is met betrekking tot de schuren en de tuin. Eisers hadden geen enkele aanleiding om te veronderstellen dat beide schuren door hun rechtsvoorganger(s) zonder benodigde omgevingsvergunning waren gerealiseerd. Op zitting hebben eisers gesteld dat de werken, geen bouwwerken zijnde, en (aanleg)werkzaamheden niet vergunningplichtig zijn, aangezien deze niet een oppervlak van meer dan 500 m2 bestrijken, waardoor deze onder de uitzondering van artikel 22.4.2, aanhef en onder d, van het bestemmingsplan vallen. Ten tweede stellen eisers dat zij geen overtreders zijn. De schuren stonden er namelijk al voordat zij het perceel hadden aangekocht. Dit volgt zowel uit de koopakte van 2000 als een luchtfoto uit 1995. Dit blijkt tevens uit een afschrift van een brief van de gemeenteopzichter. Eisers doen een beroep op het overgangsrecht van het bestemmingsplan. Eisers hebben de schuren niet gebouwd. Zij hebben slechts onderhoud uitgevoerd. Tot slot stellen eisers dat handhavend optreden in dit geval onevenredig is. Er is namelijk concreet zicht op legalisatie. Daarnaast is het college al langere tijd bekend met het gebruik van de bouwwerken. Voorts speelt ook mee dat eisers het perceel precies zo hebben ingericht als in het beeldkwaliteitsplan en de bijbehorende situatieschets is weergegeven en omwonenden geen bezwaren hebben tegen die inrichting.



6.1.
De rechtbank is van oordeel dat het college handhavend mocht optreden. De rechtbank legt hieronder uit waarom.



6.2.
Gelet op hetgeen hiervoor onder 4 is overwogen, zijn ook op het handhavingsverzoek van belanghebbenden de Wabo en bijbehorende regelingen van toepassing.



6.3.
De rechtbank stelt voorop dat eisers niet betwisten dat de omheining in strijd is met het bestemmingsplan. Ten aanzien van de schuren is ook sprake van een overtreding. Eisers hebben geen omgevingsvergunning voor de schuren. Deze is wel vereist. Daarnaast is ook niet gebleken dat deze ooit zijn vergund aan hun rechtsvoorganger(s). Ten aanzien van de watergang, beplanting en vijver is in het bestemmingsplan op twee plekken een aanlegvergunning vereist. Deze vergunningplicht volgt uit artikel 3.6 en artikel 22.4.1 van het bestemmingsplan. Het beroep van eisers op de uitzondering gelegen in artikel 22.4.2, aanhef en onder d, van het bestemmingsplan, baat hen niet, alleen al omdat deze bepaling geen uitzondering bevat voor de vergunningplicht in artikel 3.6 van het bestemmingsplan. Reeds daarom is ook ten aanzien van de watergang, beplanting en vijver sprake van een overtreding.



6.4.
In het kader van het overtrederschap stelt de rechtbank voorop dat eisers enkel betwisten dat zij overtreders zijn ten aanzien van de schuren. Wat betreft de overige overtredingen staat vast dat zij overtreders zijn. De rechtbank is het met het college eens dat eisers ook ten aanzien van de schuren overtreders zijn. Eisers stellen dat zij de schuren niet hebben gebouwd, maar slechts onderhoud hebben uitgevoerd. De rechtbank gaat hier niet in mee. Eisers hebben de schuren verbouwd. Zij geven immers zelf aan dat zij wijzigingen hebben aangebracht. Eisers hebben op zitting nader toegelicht welke onderdelen zij hebben veranderd. Hieruit en uit de door het college overgelegde foto’s blijkt dat eisers onder meer deuren en ramen hebben toegevoegd of verplaatst en een van de schuren dicht hebben gemaakt. Eisers zijn reeds daarom aan te merken als bouwers van de schuren, en daarmee overtreders. Reeds om dezelfde reden treft hun beroep op overgangsrecht geen doel.



6.5.
Zoals de rechtbank hierboven heeft overwogen hebben eisers enkele bepalingen uit de Wabo en het bestemmingsplan overtreden. Als uitgangspunt geldt dat een bestuursorgaan in de regel gebruik moet maken van een bevoegdheid om handhavend op te treden. Dit is de beginselplicht tot handhaving. Bij de vraag of van handhavend optreden mocht worden afgezien, moet worden beoordeeld of handhavend optreden onevenredig is. Dit is alleen het geval indien er in het concrete geval omstandigheden zijn waaraan een zodanig zwaar gewicht toekomt dat het algemeen belang dat gediend is met handhaving daarvoor moet wijken. Een bijzonder geval kan zich bijvoorbeeld voordoen bij concreet zicht op legalisatie, maar ook andere omstandigheden van het concrete geval kunnen leiden tot het oordeel dat er een bijzonder geval is. Andere redenen om van handhavend optreden af te zien kunnen zich bijvoorbeeld voordoen bij een schending van het gelijkheidsbeginsel of het vertrouwensbeginsel.


6.5.1.
In het kader van concreet zicht op legalisatie overweegt de rechtbank als volgt. Eisers hebben voor het bouwen van de schuren een omgevingsvergunning gevraagd, die door het college is geweigerd. De rechtbank verwijst hiervoor naar dat wat is besproken in de vergunningszaak (HAA 25/35). Echter moet het college in die zaak opnieuw een besluit nemen. De rechtbank ziet vooralsnog geen reden voor twijfel over de inhoudelijke afweging waarom het college niet wil meewerken aan vergunningverlening. De rechtbank verwijst hiervoor naar dat wat zij heeft overwogen onder rechtsoverweging 5.4.1. Verder staat vast dat eisers voor de werken, geen bouwwerken zijnde, en (aanleg)werkzaamheden geen vergunningaanvraag hebben ingediend. Reeds om deze reden is er geen concreet zicht op legalisatie. Dit geldt ook voor de omheining. Het is namelijk vereist dat ten minste een begin is gemaakt met de voor verlening van de vergunning vereiste procedure. Dit is niet mogelijk zonder een aanvraag.



6.5.2.
De rechtbank ziet in het overige dat eisers hebben aangevoerd geen aanleiding om aan te nemen dat handhavend optreden door het college niet in verhouding is tot het daarmee te dienen doel. Het tijdsverloop en de gestelde bekendheid bij het college zijn daarvoor niet voldoende. De aangevoerde relatie met het beeldkwaliteitsplan en de situatieschets neemt niet weg dat nog in het geheel geen beoordeling van een aanvraag om de noodzakelijke aanlegvergunning heeft plaatsgevonden. Bovendien heeft het beeldkwaliteitsplan geen betrekking op de schuren. Tot slot is ook de stelling van eisers dat omwonenden geen bezwaren hebben tegen de inrichting van het perceel onvoldoende om handhavend optreden onevenredig te achten. In dat kader merkt de rechtbank op dat het handhavingstraject is gestart naar aanleiding van een handhavingsverzoek van omwonenden, namelijk belanghebbenden.





Conclusie en gevolgen

7. Het beroep in de zaak met zaaknummer HAA 25/966 is ongegrond. Dat betekent dat eisers in die zaak geen gelijk krijgen.

8. Het beroep in de zaak met zaaknummer HAA 25/35 is gegrond, omdat bestreden besluit I niet genomen had mogen worden zonder een verklaring van geen bedenkingen aan de gemeenteraad te vragen en omdat het in strijd met artikel 3:46 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) niet deugdelijk is gemotiveerd. De rechtbank vernietigt daarom bestreden besluit I. De rechtbank ziet geen reden om de rechtsgevolgen van bestreden besluit I in stand te laten of zelf een beslissing over de aanvraag om een omgevingsvergunning te nemen. Ook stelt de rechtbank het college niet door middel van een tussenuitspraak in de gelegenheid om de gebreken te herstellen met een betere motivering of een ander besluit (een zogenoemde bestuurlijke lus), gelet op de aard en omvang van de gebreken.


8.1.
De rechtbank bepaalt met toepassing van artikel 8:72, vierde lid, van de Awb dat het college een nieuw besluit op de vergunningaanvraag moet nemen met inachtneming van deze uitspraak.



8.2.
Omdat het beroep in de zaak met zaaknummer HAA 25/35 gegrond is moet het college het griffierecht aan eisers vergoeden en krijgen eisers ook een vergoeding van hun proceskosten. Het college moet deze vergoeding betalen. Deze vergoeding bedraagt op grond van het Besluit proceskosten bestuursrecht € 1.868,- omdat de gemachtigde van eisers als beroepsmatige rechtsbijstandverlener een beroepschrift heeft ingediend en aan de zitting heeft deelgenomen. Verder zijn er geen kosten gemaakt die vergoed moeten worden.





Beslissing

De rechtbank:
- verklaart het beroep in de zaak met zaaknummer HAA 25/966 ongegrond;
- verklaart het beroep in de zaak met zaaknummer HAA 25/35 gegrond;
- vernietigt het besluit van 26 november 2024;
- draagt het college op een nieuw besluit te nemen op de vergunningaanvraag met inachtneming van deze uitspraak;
- bepaalt dat het college in de zaak met zaaknummer HAA 25/35 het griffierecht van € 194,- aan eisers moet vergoeden;
- veroordeelt het college in de zaak met zaaknummer HAA 25/35 tot betaling van € 1.868,- aan proceskosten aan eisers.




Deze uitspraak is gedaan door mr. drs. J. de Vries, rechter, in aanwezigheid van mr. N.G. Dankerlui, griffier.
Uitgesproken in het openbaar op 9 november 2026.













griffier


rechter







Een afschrift van deze uitspraak is verzonden aan partijen op:




Informatie over hoger beroep
Een partij die het niet eens is met deze uitspraak, kan een hogerberoepschrift sturen naar de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State waarin wordt uitgelegd waarom deze partij het niet eens is met deze uitspraak. Het hogerberoepschrift moet worden ingediend binnen zes weken na de dag waarop deze uitspraak is verzonden. Kan de indiener de behandeling van het hoger beroep niet afwachten, omdat de zaak spoed heeft, dan kan de indiener de voorzieningenrechter van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State vragen om een voorlopige voorziening (een tijdelijke maatregel) te treffen.



Bijlage: voor deze uitspraak belangrijke wet- en regelgeving


Wet algemene bepalingen omgevingsrecht



Artikel 2.1

1. Het is verboden zonder omgevingsvergunning een project uit te voeren, voor zover dat geheel of gedeeltelijk bestaat uit:
a. het bouwen van een bouwwerk,
b. het uitvoeren van een werk, geen bouwwerk zijnde, of van werkzaamheden, in gevallen waarin dat bij een bestemmingsplan, beheersverordening, exploitatieplan of voorbereidingsbesluit is bepaald,
c. het gebruiken van gronden of bouwwerken in strijd met een bestemmingsplan, een beheersverordening, een exploitatieplan, de regels gesteld krachtens artikel 4.1, derde lid, of 4.3, derde lid, van de Wet ruimtelijke ordening of een voorbereidingsbesluit voor zover toepassing is gegeven aan artikel 3.7, vierde lid, tweede volzin, van die wet,
(…)


Artikel 2.3a

1. Het is verboden een bouwwerk of deel daarvan dat is gebouwd zonder omgevingsvergunning in stand te laten.
2 Het eerste lid blijft buiten toepassing indien voor het bouwen van het desbetreffende bouwwerk op grond van artikel 2.1, derde lid, geen omgevingsvergunning is of was vereist, met dien verstande dat indien in een dergelijk geval sprake is van een bouwwerk waarvan de aanwezigheid slechts een beperkte periode is toegestaan, het eerste lid uitsluitend buiten toepassing blijft gedurende die periode.


Artikel 2.12

1. Voor zover de aanvraag betrekking heeft op een activiteit als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid, onder c, kan de omgevingsvergunning slechts worden verleend indien de activiteit niet in strijd is met een goede ruimtelijke ordening en:
a. indien de activiteit in strijd is met het bestemmingsplan of de beheersverordening:
(…)
3°. in overige gevallen, indien de motivering van het besluit een goede ruimtelijke onderbouwing bevat;
(…)
2 Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur kunnen regels worden gesteld omtrent de inhoud van de ruimtelijke onderbouwing, bedoeld in het eerste lid, onder a, onder 3°.


Artikel 2.27

1. In bij wet of algemene maatregel van bestuur aangewezen categorieën gevallen wordt een omgevingsvergunning niet verleend dan nadat een daarbij aangewezen bestuursorgaan heeft verklaard dat het daartegen geen bedenkingen heeft. Bij een maatregel als bedoeld in de eerste volzin worden slechts categorieën gevallen aangewezen waarin voor het verrichten van de betrokken activiteit een afzonderlijke toestemming van het aangewezen bestuursorgaan wenselijk is gezien de bijzondere deskundigheid die dat orgaan ten aanzien van die activiteit bezit of de verantwoordelijkheid die dat orgaan draagt voor het beleid dat betrekking heeft op de betrokken categorie activiteiten. Bij die maatregel kan worden bepaald dat het aangewezen bestuursorgaan categorieën gevallen kan aanwijzen waarin de verklaring niet is vereist.
(…)


Besluit omgevingsrecht



Artikel 6.5

1. Voor zover een aanvraag betrekking heeft op een activiteit als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid, onder c, van de wet, wordt de omgevingsvergunning, waarbij met toepassing van artikel 2.12, eerste lid, onder a, onder 3°, van de wet wordt afgeweken van het bestemmingsplan of de beheersverordening, niet verleend dan nadat de gemeenteraad van de gemeente waar het project geheel of in hoofdzaak zal worden of wordt uitgevoerd, heeft verklaard dat hij daartegen geen bedenkingen heeft, tenzij artikel 3.2, aanhef en onder b, van dit besluit of artikel 3.36 van de Wet ruimtelijke ordening van toepassing is.
2 De verklaring kan slechts worden geweigerd in het belang van een goede ruimtelijke ordening.
3 De gemeenteraad kan categorieën gevallen aanwijzen waarin een verklaring niet is vereist.
(…)


Bestemmingsplan Landelijk Gebied Harenkarspel



Artikel 3 Agrarisch met waarden


3.1
Bestemmingsomschrijving
De voor ‘Agrarisch met waarden’ aangewezen gronden zijn bestemd voor:
a. de uitoefening van volwaardige agrarische bedrijven met een grondgebonden agrarische bedrijfsvoering, met dien verstande dat uitsluitend de eerste bouwlaag mag worden gebruikt voor het houden van dieren;
b. het bedrijfswonen, al dan niet in combinatie met een beroeps- of bedrijfsactiviteit aan huis;
c. productiegerichte paardenhouderijen;
d. behoud en versterking van aanwezige cultuurhistorische waarden in de vorm van waardevolle bestaande verkavelingspatronen,
(…)


3.2
Bouwregels
a. Voor het bouwen van bedrijfsgebouwen, niet zijnde kassen, ten behoeve van de uitoefening van agrarische bedrijven gelden de volgende regels:
1. bedrijfsgebouwen mogen uitsluitend binnen een bouwvlak worden gebouwd;
(…)


3.4
Specifieke gebruiksregels
Als gebruik in strijd met de bestemmingsomschrijving als bedoeld lid 3.1 wordt in ieder geval aangemerkt:
(…)
d. het gebruik van gronden en bouwwerken ten behoeve van stalling van voertuigen, vaartuigen of kampeermiddelen en het opslaan van goederen en/of materialen van niet-agrarische herkomst in vrijkomende agrarische bedrijfsgebouwen;
(…)


3.5
Afwijken van de gebruiksregels
(…)
b. Het bevoegd gezag kan bij een omgevingsvergunning afwijken van het bepaalde in lid 3.4, sub d ten behoeve van het gebruik van vrijkomende agrarische bedrijfsgebouwen (met uitzondering van kassen) voor een inpandige stalling van voertuigen, vaartuigen of kampeermiddelen en het opslaan van goederen en/of materialen van niet-agrarische herkomst.
(…)


3.6
Omgevingsvergunning voor het uitvoeren van een werk, geen bouwwerk zijnde, of van werkzaamheden
a. Het is verboden zonder of in afwijking van een omgevingsvergunning voor het uitvoeren van werken, geen bouwwerk zijnde, of van werkzaamheden, de volgende werken, geen bouwwerken zijnde, of werkzaamheden uit te voeren:
1. het aanbrengen van opgaande beplanting;
2. het afgraven, ophogen en/of egaliseren van gronden;
3. het aanleggen van voet- en fietspaden;
4. het aanleggen van dagrecreatieve voorzieningen;
5. het aanleggen van kavelpaden en andere verhardingen met een oppervlakte groter dan 100 m².
(…)
c. De onder sub a en b bedoelde omgevingsvergunning is niet vereist voor werken, geen bouwwerken zijnde, en werkzaamheden die:
1. het normale onderhoud, gebruik en beheer betreffen;
2. reeds in uitvoering zijn op het tijdstip van het van inwerking treden van het plan;
3. mogen worden uitgevoerd op basis van een reeds verleende omgevingsvergunning.
d. De onder sub a en b bedoelde omgevingsvergunning wordt slechts verleend, indien geen onevenredige aantasting plaatsvindt ten aanzien van cultuurhistorisch waardevolle verkavelingspatronen.
(…)


Artikel 22 Waarden - Archeologie 3

(…)


22.4
Omgevingsvergunning voor het uitvoeren van werken, geen bouwwerken zijnde, en werkzaamheden

22.4.1.
Vergunningplicht
Voor de volgende werken, geen bouwwerken zijnde, en werkzaamheden is, ongeacht het bepaalde in de regels bij de andere daar voorkomende bestemming(en), een omgevingsvergunning vereist:
a. het aanbrengen van diepwortelende beplanting of bomen;
b. het rooien of vellen van houtopstanden;
c. de aanleg van verhardingen met een groter oppervlak dan 500 m²;
d. het afgraven, ophogen of egaliseren van gronden;
e. het graven, verbreden of dempen van sloten alsmede het aanleggen en intensiveren van drainage;
f. het in de grond brengen van voorwerpen op een grotere diepte dan 0,50 m;
g. het verrichten van graafwerkzaamheden dieper dan 0,50 m;
h. het aanbrengen van ondergrondse of bovengrondse transport-, energie- of telecommunicatieleidingen en de daarmee verband houdende constructies, installaties of apparatuur.


22.4.2.
Uitzondering
Het bepaalde in lid 22.4.1 is niet van toepassing op werken en werkzaamheden:
a. welke het normale onderhoud, gebruik en beheer betreffen, waaronder begrepen het vervangen van drainagewerken;
b. welke reeds in uitvoering zijn ten tijde van het inwerkingtreden van het plan;
c. welke plaats vinden in of op gronden ter plaatse van de aanduiding ‘begraafplaats’;
d. waarbij geen grondroerende werken en/of werkzaamheden groter dan 500 m² plaatsvinden dan wel waar grondroerende werken en/of werkzaamheden plaatsvinden groter dan 500 m² maar niet dieper dan 0,50 m onder het bestaande maaiveld;
e. welke plaatsvinden in of op gronden waar uit archeologisch onderzoek, uitgevoerd door een deskundige op het gebied van archeologie, is gebleken dat er geen archeologische waarden aanwezig zijn.


22.4.3.
Voorwaarden
De in lid 22.4.1 bedoelde omgevingsvergunning wordt uitsluitend verleend, indien:
a. is aangetoond dat er geen archeologische waarden aanwezig zijn, dan wel;
b. is aangetoond dat de archeologische waarden door de werken en/of werkzaamheden niet onevenredig worden geschaad, dan wel;
c. de volgende voorwaarden in acht worden genomen, indien is aangetoond dat de archeologische waarden door de werken en/of werkzaamheden niet onevenredig kunnen worden verstoord:
1. een verplichting tot het treffen van technische maatregelen, waardoor archeologische resten in de bodem kunnen worden behouden en/of een verplichting tot het doen van opgravingen;
2. een verplichting de werkzaamheden te laten begeleiden door een deskundige op het terrein van de archeologische monumentenzorg;
d. alvorens omgevingsvergunning wordt verleend door het bevoegd gezag deskundig advies op het gebied van archeologie is gevraagd.
(…)


Wijzigingsplan [adres 2]



Artikel 3 Wonen - 1




3.1
Bestemmingsomschrijving
De voor ‘Wonen - 3’ aangewezen gronden zijn bestemd voor:
a. wonen in een woning, (…)
(…)


3.3
Specifieke gebruiksregels
(…)

3.3.2.
Voorwaardelijke verplichting
De gronden als bedoeld in artikel 3.1 mogen slechts als zodanig in gebruik worden genomen indien de stedenbouwkundige randvoorwaarden zoals opgenomen in bijlage 2 bij deze regels 'Beeldkwaliteitsplan [adres 2] [naam dorp] ' zijn uitgevoerd en in stand worden gehouden.
(…)




Artikel 8:57 van de Algemene wet bestuursrecht maakt dat mogelijk.


Artikel 2.1, eerste lid, aanhef en onder a, van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo).


Artikel 2.1, eerste lid, aanhef en onder c, van de Wabo.


Als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid, aanhef en onder b, van de Wabo.


Zie de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 6 april 2016, ECLI:NL:RVS:2016:921.


Dit volgt uit artikel 6.5, derde lid, van het Bor.


Zie de uitspraak van de Afdeling van 27 augustus 2014, ECLI:NL:RVS:2014:3207.


Zie in dit verband artikel 2.1, eerste lid, aanhef, onder a en c, van de Wabo, gelezen in samenhang met artikel 3.2 van het bestemmingsplan, en artikel 2.3a, eerste lid, van de Wabo.


Zie bijvoorbeeld de uitspraken van de Afdeling van 8 maart 2023, ECLI:NL:RVS:2023:916, 5 maart 2025, ECLI:NL:RVS:2025:678, en 12 november 2025, ECLI:NL:RVS:2025:5478.


Vergelijk bijvoorbeeld de uitspraken van de Afdeling van 15 augustus 2018, ECLI:NL:RVS:2018:2735, en 19 januari 2022, ECLI:NL:RVS:2022:141.
Link naar deze uitspraak