|
|
|
| ECLI:NL:RVS:2026:6663 | | | | | Datum uitspraak | : | 11-11-2026 | | Datum gepubliceerd | : | 11-11-2026 | | Instantie | : | Raad van State | | Zaaknummers | : | 202206348/3/R3 | | Rechtsgebied | : | Bestuursrecht | | Indicatie | : | Bij tussenuitspraak van 16 april 2025 (de tussenuitspraak) heeft de Afdeling de raad van de gemeente Noordenveld opgedragen om binnen 50 weken na verzending van de tussenuitspraak, de gebreken te herstellen die zijn geconstateerd in het besluit van 13 juli 2022 tot vaststelling van het bestemmingsplan "Peize-Zuid". Met het op 13 juli 2022 vastgestelde bestemmingsplan "Peize-Zuid" werden 150 woningen mogelijk gemaakt in het gebied aan de zuidkant van Peize. De gronden in het plangebied hadden in het daarvoor geldende bestemmingsplan "Buitengebied Noordenveld" voornamelijk de bestemming "Agrarisch". | | Trefwoorden | : | agrarisch | | | bestemmingsplan | | | buitengebied | | | forfaitair | | | waterschap | | | | Uitspraak | 202206348/3/R3.
Datum uitspraak: 11 november 2026
AFDELING
BESTUURSRECHTSPRAAK
Uitspraak in het geding tussen:
1. [appellant sub 1A] en [appellant sub 1B], beiden wonend in Peize, gemeente Noordenveld,
2. [appellant sub 2A] en [appellant sub 2B], beiden wonend in Peize, gemeente Noordenveld,
3. [appellant sub 3A], [appellant sub 3B] en [appellant sub 3C] ([appellanten sub 3]), allen wonend in Peize, gemeente Noordenveld,
4. [appellant sub 4A] en [appellant sub 4B], beiden wonend in Peize, gemeente Noordenveld,
5. [appellant sub 5A] en [appellant sub 5B], beiden wonend in Peize, gemeente Noordenveld,
6. [appellant sub 6A] en [appellant sub 6B], beiden wonend in Peize, gemeente Noordenveld,
7. [appellant sub 7A] en [appellant sub 7B], beiden wonend in Peize, gemeente Noordenveld,
appellanten,
en
de raad van de gemeente Noordenveld,
verweerder.
Procesverloop
Bij tussenuitspraak van 16 april 2025 (de tussenuitspraak) heeft de Afdeling de raad opgedragen om binnen 50 weken na verzending van de tussenuitspraak, de gebreken te herstellen die zijn geconstateerd in het besluit van 13 juli 2022 tot vaststelling van het bestemmingsplan "Peize-Zuid".
Bij besluit van 17 december 2025 heeft de raad het bestemmingsplan "Peize-Zuid" opnieuw en gewijzigd vastgesteld (het herstelplan).
Daarvoor in de gelegenheid gesteld hebben [appellanten sub 2], [appellanten sub 3], [appellanten sub 4], [appellanten sub 6] en [appellanten sub 7] een zienswijze naar voren gebracht over de wijze waarop de raad de gebreken heeft hersteld.
Op verzoek van de Afdeling heeft de raad een schriftelijke reactie op de zienswijzen gegeven.
De raad heeft nadere stukken ingediend.
[appellanten sub 3] hebben nadere stuken ingediend.
De Afdeling heeft de zaak op een zitting behandeld op 17 september 2026, waar [appellanten sub 3], [appellanten sub 6] en [appellanten sub 4], vertegenwoordigd door [appellanten sub 6], zijn verschenen. Ook de raad is verschenen, vertegenwoordigd door S.D. Dijkema en Y. van den Berg, bijgestaan door mr. M.J.F. Nuijens, advocaat in Groningen, en vergezeld door ing. R.C. Kloosterman.
Overwegingen
Overgangsrecht inwerkingtreding Omgevingswet
1. Zoals in de tussenuitspraak is overwogen, blijft op deze beroepsprocedure het recht, waaronder de Wet ruimtelijke ordening (Wro), zoals dat gold vóór 1 januari 2024 van toepassing.
Inleiding
2. Met het op 13 juli 2022 vastgestelde bestemmingsplan "Peize-Zuid" werden 150 woningen mogelijk gemaakt in het gebied aan de zuidkant van Peize. De gronden in het plangebied hadden in het daarvoor geldende bestemmingsplan "Buitengebied Noordenveld" voornamelijk de bestemming "Agrarisch".
Naar aanleiding van de tussenuitspraak heeft de raad het bestemmingsplan "Peize-Zuid" opnieuw en gewijzigd vastgesteld. Er worden nog steeds 150 woningen mogelijk gemaakt in het plangebied. De raad heeft de planregels gewijzigd. Er is een voorwaardelijke verplichting in het plan opgenomen voor het realiseren van voldoende waterbergingscapaciteit door middel van waterhuishoudkundige maatregelen. Met deze maatregelen moet een ontoelaatbare toename van wateroverlast worden voorkomen. Met het oog daarop is ook de plantoelichting gewijzigd.
De tussenuitspraak over het besluit tot vaststelling van het bestemmingsplan van 13 juli 2022
3. In de tussenuitspraak draagt de Afdeling de raad op om de gebreken te herstellen die in die tussenuitspraak zijn omschreven in overwegingen 29.3, 31.2, 33.3, 37.4 en 37.5.
4. Onder 29.3 overweegt de Afdeling dat niet duidelijk is waar het waterpeil precies is gemeten in het rapport "Waterhuishouding planontwikkeling Peize-Zuid" van Arcadis van 6 december 2021 (het rapport Arcadis). Daarnaast is het waterpeil gebaseerd op een enkele meting. De Afdeling is er dan ook niet zonder meer van overtuigd dat het gemeten waterpeil dat in het rapport Arcadis als uitgangspunt is genomen representatief is. Naar het oordeel van de Afdeling is het bestemmingsplan daarom vastgesteld in strijd met artikel 3:2 van de Awb.
5. Onder 31.2 oordeelt de Afdeling dat niet deugdelijk is gemotiveerd waarom in het rapport Arcadis, dat door de raad aan het bestemmingsplan ten grondslag is gelegd, uitgegaan mocht worden van klimaatscenario G en niet van klimaatscenario W. Het bestemmingsplan is daarom vastgesteld in strijd met artikel 3:46 van de Awb
6. Onder 33.3 overweegt de Afdeling dat de raad onvoldoende inzichtelijk heeft gemaakt wat de concrete gevolgen van het bestemmingsplan zijn voor de wateroverlast in de omgeving van het plangebied en of, en op welke wijze, het waterhuishoudkundig ontwerp voor het plangebied een toename van die wateroverlast voorkomt. Het bestemmingsplan is daarom in zoverre in strijd met het zorgvuldigheidsbeginsel van artikel 3:2 van de Awb vastgesteld.
7. Onder 37.2 overweegt de Afdeling dat is gebleken dat de raad het bestemmingsplan alleen ruimtelijk aanvaardbaar acht, als de uitvoering van het waterhuishoudkundig ontwerp is verzekerd, omdat alleen dan woningbouw mogelijk is en wordt voorkomen dat een verslechtering optreedt voor de watersituatie op de omliggende percelen. In dit geval vereisen het criterium van een goede ruimtelijke ordening van artikel 3.1, eerste lid, van de Wro en de rechtszekerheid van omwonenden, dat in het bestemmingsplan wordt geborgd dat de wateroverlast voor omwonenden niet toeneemt.
De Afdeling overweegt onder 37.4 dat het bestemmingsplan toestaat dat de gronden met de bestemmingen "Wonen" en "Woongebied" worden opgehoogd en dat daar woningen en andere toegestane bouwwerken worden gerealiseerd. Aan deze ontwikkelingen stelt het bestemmingsplan geen verdere voorwaarden op het gebied van de waterhuishouding. De Afdeling oordeelt dat het bestemmingsplan ten onrechte niet voorziet in de borging van waterhuishoudkundige maatregelen, waarmee verzekerd is dat de wateroverlast voor omwonenden niet toeneemt. Dit is in strijd met artikel 3.1, eerste lid, van de Wro en het rechtszekerheidsbeginsel.
8. De Afdeling overweegt onder 37.5 verder dat de raad met artikel 4.4.1, voor de gronden met de bestemming "Groen" en de functieaanduiding "waterberging", heeft voorzien in een planregel die bepaalt dat voorzien moet worden in een functionerend water(-bergings-)systeem, waarbij afvloeiend hemelwater in voldoende mate wordt geborgen en vertraagd wordt afgevoerd. Op voorhand is niet duidelijk wat gezien wordt als een "functionerend water(-bergings-)systeem" en wanneer "afvloeiend hemelwater in voldoende mate wordt geborgen en vertraagd wordt afgevoerd". Daarom oordeelt de Afdeling dat artikel 4.4.1 van de planregels onvoldoende duidelijk is en dus in strijd met het rechtszekerheidsbeginsel is vastgesteld.
9. De Afdeling draagt de raad in de tussenuitspraak daarom op om de geconstateerde gebreken te herstellen. De Afdeling geeft aan dat de raad dit kan doen door aanvullend onderzoek te (laten) doen naar de gevolgen van het bestemmingsplan voor de waterhuishouding en in het bijzonder de gevolgen van het bestemmingsplan voor de waterhuishouding voor de nabij het plangebied liggende percelen van (onder meer) appellanten. Bij dat aanvullend onderzoek moet voldoende aandacht worden besteed aan het waterpeil dat als uitgangspunt wordt genomen. Ook moet deugdelijk gemotiveerd worden van welk klimaatscenario daarbij moet worden uitgegaan. Aan de hand van dit onderzoek kan de raad beoordelen of het bestemmingsplan in stand kan blijven. Als de raad tot de conclusie komt dat het bestemmingsplan - al dan niet gewijzigd - in stand kan blijven, dan moet de raad voorzien in een planregeling, waarmee de maatregelen die ervoor moeten zorgen dat een toename van de wateroverlast op de omliggende percelen voorkomen wordt, voldoende gewaarborgd zijn.
Eindoordeel over het beroep tegen de vaststelling van het bestemmingsplan van 13 juli 2022
10. De Afdeling geeft eerst een eindoordeel over de beroepen van appellanten tegen het besluit van de raad tot vaststelling van het bestemmingsplan "Peize-Zuid" van 13 juli 2022. Deze beroepen zijn gelet op wat de Afdeling in haar tussenuitspraak heeft geoordeeld gegrond. Het besluit is namelijk vastgesteld in strijd met de artikelen 3:2 en 3:46 van de Awb, artikel 3.1 van de Wro en het rechtszekerheidsbeginsel.
Het herstelplan
11. In het herstelplan heeft de raad in de planregels een nieuw artikel 10.1 opgenomen. Deze luidt als volgt:
"10.1 Voorwaardelijke verplichting
De op de gronden met de bestemmingen 'Wonen’ en ‘Woongebied’ voorziene woningen mogen niet worden gebouwd en gebruikt indien niet de benodigde bergingscapaciteit conform de bergingsberekening in bijlage 1 van deze planregels is gerealiseerd en in stand wordt gehouden. Het realiseren van de bergingscapaciteit dient te geschieden door middel van de waterhuishoudkundige maatregelen (bestaande uit afwateringsstructuren, vijvers, wadi’s, verbindingen en een stuw) zoals weergegeven in bijlage 2 van deze planregels, met dien verstande dat:
- Uiterlijk op het moment dat met de bouw van de eerste woning in het gebied dat op bijlage 3 van deze planregels is aangeduid met "Bouwfase 1" wordt gestart, de waterhuishoudkundige maatregelen ten oosten van de paarse stippellijn zoals te zien op deze bijlage 3 moeten zijn gerealiseerd en vervolgens in stand worden gehouden (zijnde de vijver, afwateringsstructuren, verbindingen en de stuw),
- Uiterlijk op het moment dat met de bouw van de eerste woning in het gebied dat op bijlage 3 van deze planregels is aangeduid met "Bouwfase 2" of "Bouwfase 3" wordt gestart, alle waterhuishoudkundige maatregelen moeten zijn gerealiseerd en vervolgens in stand worden gehouden."
12. Daarnaast heeft de raad in het herstelplan de plantoelichting aangepast. In paragraaf 4.6 is een aanvullende onderbouwing gegeven over de gevolgen van het bestemmingsplan op het gebied van water. Ook zijn bijlagen 19 tot en met 22 toegevoegd aan de plantoelichting. Bijlage 19 is een memo van Arcadis, van 5 november 2025, getiteld "Nadere onderbouwing aan de Raad van State, onderdeel Waterhuishouding", (de memo Arcadis). Bijlagen 20 tot en met 22 bevatten correspondentie met het dagelijks bestuur van het waterschap, het college van gedeputeerde staten van Drenthe en Arcadis, waarin deze bestuursorganen en Arcadis aangeven akkoord te zijn met of geen bezwaren te hebben tegen het herstelplan of onderdelen daarvan.
De beroepen van rechtswege tegen het herstelplan
13. Het herstelplan wordt, gelet op artikel 6:19, eerste lid, van de Awb, van rechtswege geacht onderwerp te zijn van dit geding. Voor appellanten is hiermee een beroep van rechtswege tegen het herstelplan ontstaan. Zij zijn in de gelegenheid gesteld om in een zienswijze aan te geven of zij het eens zijn met het herstelplan.
14. [appellanten sub 1] en [appellanten sub 5] hebben naar aanleiding van het herstelplan geen zienswijze ingediend en dus niet te kennen gegeven dat zij het niet eens zijn met dit herstelplan. Dit betekent dat zij geen beroepsgronden tegen dit besluit hebben aangevoerd. De van rechtswege ontstane beroepen van [appellanten sub 1] en [appellanten sub 5] zijn ongegrond.
15. [appellanten sub 2], [appellanten sub 3], [appellanten sub 4], [appellanten sub 6] en [appellanten sub 7] hebben in hun zienswijzen aangegeven het niet eens te zijn met het herstelplan. De Afdeling zal hieronder dan ook hun beroepsgronden tegen het herstelplan behandelen. Voor zover niet is opgekomen tegen een wijze waarop het herstel van een in de tussenuitspraak geconstateerd gebrek heeft plaatsgevonden, zal de Afdeling dat onderdeel buiten bespreking laten.
De beroepsgronden tegen het herstelplan
Het waterpeil
Bepaling van het waterpeil dat feitelijk aanwezig is
16. [appellanten sub 3], [appellanten sub 4], [appellanten sub 7], [appellanten sub 2] en [appellanten sub 6] betogen dat de raad het waterpeil in de huidige situatie onzorgvuldig heeft onderzocht. Zij voeren aan dat ten onrechte geen nieuwe metingen in de winter zijn verricht, terwijl de Afdeling een hersteltermijn van 50 weken heeft geboden zodat nieuw onderzoek kon worden verricht. Omdat het plan omvangrijke woningbouw mogelijk maakt, mag volgens hen worden verwacht dat het bestaande waterpeil gebaseerd is op metingen over langere perioden, verspreid over meerdere seizoenen en op meerdere locaties binnen het plangebied.
[appellanten sub 3], [appellanten sub 4], [appellanten sub 7] en [appellanten sub 2] voeren verder aan dat geen gebruik gemaakt mocht worden van meetwaarden van oktober en november 2020. Zij stellen dat er toen geen sprake was van hevige neerslag en wateroverlast. De conclusie van de raad dat oktober 2020 een natte maand was, is gebaseerd op neerslaggegevens van het KNMI-meetstation in De Bilt. Dit station ligt op 150 km van het plangebied, waardoor deze neerslaggegevens niet representatief zijn. [appellanten sub 3] stellen dat er nog altijd onduidelijkheid bestaat over waar en wanneer de meetwaarden precies zijn gemeten.
[appellanten sub 3] en [appellanten sub 2] voeren daarnaast aan dat bij het onderzoek naar het waterpeil ten onrechte gebruik is gemaakt van meetgegevens uit 2009, 2019 en 2022. Dat is ten eerste zo, omdat onduidelijk is waar de meetgegevens zijn verkregen. [appellanten sub 3] wijzen er daarnaast op dat deze gegevens van maart en april zijn. Zij stellen dat dat niet overeenkomt met de winterperiode waarvoor het waterpeil als uitgangspunt is genomen.
[appellanten sub 3] voeren ten slotte aan dat ten onrechte gebruik gemaakt is van dwarsprofielen die het waterschap heeft opgesteld. In de memo Arcadis zijn drie van de vier dwarsprofielen namelijk als niet representatief of niet maatgevend bestempeld.
16.1. Uit de memo Arcadis en de nadere memo Arcadis volgt naar het oordeel van de Afdeling de onderbouwde conclusie dat het waterpeil van 1,10 m NAP een representatief waterpeil is voor de winterperiode. Dat waterpeil is als uitgangspunt genomen om te bepalen hoe hoog het plangebied moet worden opgehoogd om wateroverlast in het plangebied te voorkomen. De grond wordt opgehoogd tot minimaal 0,80 m boven het waterpeil (de droogleggingsnorm). Deze droogleggingsnorm wordt toegepast, zodat er ruimte is tussen het waterpeil en het toekomstige maaiveld om waterstandstijgingen door (hevige) neerslag op te vangen.
Het waterpeil is daarnaast gebruikt om te berekenen of de in het plangebied aan te leggen bergingsvijvers voldoende bergingsruimte hebben om neerslag in de toekomst op te vangen. Onderzocht is wat het waterpeil in de bergingsvijvers wordt bij verschillende neerslagscenario’s als uitgegaan wordt van een normaal waterpeil van 1,10 m NAP. Gerekend is met een piekbui van 90 mm neerslag in één uur of een langdurige bui van 120 mm neerslag in 48 uur.
Naar het oordeel van de Afdeling heeft de raad voldoende toegelicht dat niet uitgegaan hoefde te worden van een waterpeil dat optreedt bij extreme neerslag en wateroverlast. Door het toepassen van de droogleggingsnorm en het rekenen met het meest actuele klimaatscenario 2100H wordt namelijk al rekening gehouden met de situatie dat er sprake is van hevige en/of langdurige neerslag.
De betogen slagen in zoverre niet.
16.2. In de memo Arcadis staat dat het waterpeil is bepaald aan de hand van verschillende metingen. De resultaten van de metingen zijn weergegeven in bijlage A bij deze memo. Daaruit volgt dat de metingen eind oktober en begin november 2020 plaats hebben gevonden. De raad heeft op de zitting bij de Afdeling toegelicht dat de metingen meerdere dagen hebben geduurd, omdat het hele plangebied op verschillende aspecten moest worden ingemeten. In deze bijlage A zijn de gemeten waterpeilhoogten voor verschillende punten in de watergangen aan de zuidoostkant van het plangebied weergegeven. Het gaat om de watergangen ten noorden van de percelen aan de Oostingslaan (de watergang Oostingslaan) en ten westen van de percelen aan De Pol (de watergang De Pol). De raad heeft op de zitting toegelicht dat alleen waarden voor die punten zijn weergegeven, omdat dit de enige punten waren waar op dat moment een waterpeil gemeten kon worden. De andere watergangen in het plangebied stonden toen droog. Naar het oordeel van de Afdeling heeft de raad hiermee voldoende duidelijk gemaakt waar en wanneer het waterpeil is gemeten.
Het betoog van [appellanten sub 3] slaagt in zoverre niet.
16.3. In de memo Arcadis staat dat oktober 2020 een natte maand is geweest. Daarbij is verwezen naar de neerslagstatistiek van oktober 2020 van het meetstation De Bilt. Met de nadere memo Arcadis heeft de raad toegelicht dat rondom Peize een vergelijkbare hoeveelheid neerslag is gevallen als in De Bilt. De Afdeling ziet daarom geen grond voor het oordeel dat de raad er ten onrechte vanuit is gegaan dat het waterpeil in het plangebied gemeten is tijdens een meer dan gemiddeld natte periode.
De betogen slagen in zoverre niet.
16.4. Uit de memo Arcadis volgt dat door het waterschap extra meetgegevens over het waterpeil zijn opgehaald aan de hand waarvan is bepaald dat het waterpeil van 1,10 m NAP een veilige aanname is voor het normale waterpeil. De extra meetgegevens betreffen de aan de hand van het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) gemeten waterpeilen in maart of april in 2009, 2019 en 2022. Deze waterpeilen lagen tussen de 0,95 en 1,06 m NAP. De locaties van deze gemeten waterpeilen zijn weergegeven in bijlage B bij de memo Arcadis. De Afdeling ziet dan ook geen grond voor het oordeel dat onduidelijk is waar deze meetgegevens van de jaren 2009, 2019 en 2022 zijn verkregen.
Arcadis heeft op de zitting bij de Afdeling verder toegelicht dat de meetgegevens uit maart en april representatief zijn voor het waterpeil dat optreedt tijdens de winterperiode, omdat er dan nog sprake is van een natte periode. Dit is door partijen niet weersproken. De Afdeling ziet daarom geen grond voor het oordeel dat de gegevens uit maart en april 2009, 2019 en 2022 buiten beschouwing gelaten hadden moeten worden.
Daarnaast is gekeken naar dwarsprofielen van de watergangen die op 11 november 2021 door het waterschap zijn opgesteld. Voor zover erop gewezen is dat Arcadis aangeeft dat verschillende van deze dwarsprofielen niet representatief zijn, overweegt de Afdeling dat Arcadis de resultaten van deze dwarsprofielen ook buiten beschouwing heeft gelaten voor de bepaling van een representatief waterpeil in de winterperiode. Er is één dwarsprofiel met nummer 20211111-9 dat wel representatief is volgens Arcadis. Dit laat een waterpeil zien van 1,06 m NAP. De Afdeling ziet in wat daartegen door [appellanten sub 3] is aangevoerd, geen grond voor het oordeel dat dit dwarsprofiel buiten beschouwing moest worden gelaten.
De betogen slagen in zoverre niet.
16.5. In de tussenuitspraak heeft de Afdeling overwogen dat de raad de gebreken kan herstellen door aanvullend onderzoek te (laten) doen naar de gevolgen van het bestemmingsplan voor de waterhuishouding en in het bijzonder de gevolgen van het bestemmingsplan voor de waterhuishouding voor de nabij het plangebied liggende percelen van (onder meer) appellanten. Bij dat aanvullend onderzoek moet voldoende aandacht worden besteed aan het waterpeil dat als uitgangspunt wordt genomen. Hoewel de Afdeling een hersteltermijn heeft opgenomen die lang genoeg is voor de raad om nieuwe metingen in de winter te kunnen verrichten, heeft zij in de tussenuitspraak niet overwogen dat het waterpeil alleen kon worden bepaald aan de hand van nieuwe metingen over een langere periode.
Gelet op wat onder 16.1 tot en met 16.3 is overwogen heeft de raad voldoende toegelicht dat het waterpeil van 1,10 m NAP is gemeten tijdens een meer dan gemiddeld natte periode. Vervolgens heeft de raad aan de hand van verschillende aanvullende meetgegevens gecontroleerd of het gemeten waterpeil representatief is. Uit deze aanvullende gegevens volgt dat het waterpeil op verschillende momenten in 2009, 2019, 2021 en 2022 in de buurt van, maar niet hoger lag, dan het gemeten waterpeil van 1,10 m NAP. De Afdeling is dan ook van oordeel dat de raad voldoende heeft onderzocht en toegelicht waarom uitgegaan kon worden van een waterpeil van 1,10 m NAP in de winterperiode zonder dat verdere metingen plaats hebben gevonden.
De betogen slagen in zoverre niet.
Maatregelen Witteveenseloop
17. [appellanten sub 3] en [appellanten sub 4] betogen dat de memo Arcadis er ten onrechte van uitgaat dat vergunde maatregelen aan de Witteveenseloop tot een verbetering van het waterpeil zorgen. Zij stellen dat de omschreven maatregelen aan de Witteveenseloop namelijk zijn gerealiseerd, maar niet tot een verbetering van het waterpeil hebben geleid.
17.1. In de memo Arcadis is toegelicht dat met de uitgevoerde werkzaamheden in de watergang "Witteveenseloop" is beoogd om de regenwaterafvoer door de watergang te verbeteren. Dit laatste moet ervoor zorgen dat het feitelijke waterpeil dichter komt te liggen bij de door het waterschap in het peilgebied gehanteerde winter- en zomerpeilen van 0,80 m NAP en 0,95 m NAP. Bij de vaststelling van het herstelplan is niet uitgegaan van deze waterpeilen, maar van het waterpeil van 1,10 m NAP. De maatregelen aan de Witteveenseloop en de eventuele gevolgen daarvan hebben dan ook geen rol gespeeld bij de vaststelling van het waterpeil. De Afdeling ziet dan ook geen grond voor het oordeel dat de raad om die reden uit is gegaan van een verkeerd waterpeil. Of de getroffen maatregelen aan de Witteveenseloop tot een verbetering van het waterpeil hebben geleid, ligt in deze procedure verder niet ter beoordeling voor.
Het betoog slaagt niet.
Het onderzoek naar de waterproblematiek in het watersysteem als geheel
18. [appellanten sub 3], [appellanten sub 2] en [appellanten sub 7] betogen dat de berekeningen die Arcadis heeft uitgevoerd, geen volledig en representatief beeld geven van de waterhuishoudkundige situatie en de waterproblematiek in het gebied als geheel. Zij voeren daarvoor ten eerste aan dat het feitelijke waterpeil 0,3 m hoger ligt dan het gehanteerde winterpeil van 0,80 m NAP. Niet is onderzocht wat de oorzaak is van deze afwijkende waterpeilen, waardoor ook terugstuwing van water vanuit de Witteveenseloop niet is betrokken. [appellanten sub 3] en [appellanten sub 2] betogen dat ten onrechte geen onderzoek is gedaan naar het watersysteem tussen het plangebied en de stuw die op 2,3 km van het plangebied ligt. [appellanten sub 7] betogen verder dat ten onrechte niet onderzocht is wat de invloed is van problemen in de uitwatering van het gehele waterstelsel via de R.J. Cleveringsluizen bij het Lauwersmeer naar de Waddenzee.
18.1. Het bestemmingsplan hoeft niet te voorzien in een oplossing voor bestaande wateroverlast buiten het plangebied. Daarvoor verwijst de Afdeling naar wat zij in haar tussenuitspraak onder 33.2 heeft overwogen. Voor zover is aangevoerd dat niet onderzocht is wat de oorzaak is voor het hogere waterpeil overweegt de Afdeling dat onder 16.2 is overwogen dat het waterpeil gebaseerd is op metingen en niet op een theoretisch waterpeil. De gevolgen van eventuele oorzaken buiten het plangebied die van invloed zijn op het waterpeil in het plangebied, worden daardoor weergegeven in de meetresultaten. Uit de toelichting van [appellanten sub 3] op de zitting is verder gebleken dat de door hen gestelde terugstuwing van water plaatsvindt bij een hoge waterstand. Zoals onder 16.1 is overwogen, heeft de raad voldoende toegelicht dat uitgegaan kon worden van een representatief waterpeil en niet van een waterpeil dat aan de orde is bij hoge waterstanden. In wat verder door [appellanten sub 3], [appellanten sub 2] en [appellanten sub 7] is aangevoerd, ziet de Afdeling geen reden om aan te nemen dat de wateroverlast in de omgeving van het plangebied zal toenemen door het functioneren van het watersysteem buiten het plangebied in combinatie met het herstelplan. De Afdeling ziet dan ook geen grond voor het oordeel dat de raad verder onderzoek moest verrichten naar de waterproblematiek in het gebied tot aan de stuw op 2,3 km van het plangebied of de R.J. Cleveringsluizen.
De betogen slagen niet.
Grondwaterpeil
19. [appellanten sub 4] betogen dat er een analyse van de feitelijke grondwaterstanden plaats had moeten vinden.
19.1. De Afdeling heeft in haar tussenuitspraak onder 29.4 geoordeeld geen aanleiding te zien voor het oordeel dat de raad zich niet op de gegevens over de grondwaterstand uit het rapport Arcadis heeft kunnen baseren. Voor zover [appellanten sub 4] zich keren tegen overwegingen van de tussenuitspraak, overweegt de Afdeling dat zij behalve in uitzonderlijke gevallen niet kan terugkomen van een in de tussenuitspraak gegeven oordeel. Een uitzonderlijk geval is hier niet aan de orde, zodat de Afdeling uitgaat van het in de tussenuitspraak gegeven oordeel.
Waterhuishoudkundig ontwerp
Verschillen in waterhuishoudkundig ontwerp
20. [appellanten sub 3], [appellanten sub 4] en [appellanten sub 7] stellen dat er een verschil zit tussen het waterhuishoudkundig ontwerp in figuur 7 van de memo Arcadis en het waterhuishoudkundig ontwerp in bijlage D bij deze memo. Zij betogen dat daardoor onvoldoende duidelijk is welke waterhuishoudkundige voorzieningen worden aangelegd, waardoor onduidelijk is wat de gevolgen zullen zijn.
20.1. Artikel 10.1 van de planregels bepaalt dat de realisatie van de benodigde bergingscapaciteit moet geschieden door middel van de waterhuishoudkundige maatregelen zoals weergegeven in de overzichtstekening, die is opgenomen in bijlage 2 van de planregels. Bijlage D is gelijk aan de overzichtstekening uit bijlage 2 van de planregels. Naar het oordeel van de Afdeling is daarmee voldoende duidelijk wat het ontwerp is dat moet worden uitgevoerd.
De betogen slagen niet.
De vermindering van de aanvoer van water op de bestaande watergangen
21. [appellanten sub 3] en [appellanten sub 4] betogen dat niet zonder nader onderzoek geconcludeerd kon worden dat er sprake zal zijn van een vermindering van de aanvoer op de aanliggende watergangen. [appellanten sub 3] voeren daarvoor aan dat deze conclusie getrokken wordt in de memo Arcadis, terwijl deze alleen is gebaseerd op een visuele weergave van de huidige en toekomstige situatie. De vermindering wordt niet ondersteund door feitelijke, kwantitatieve of hydrologische berekeningen. [appellanten sub 4] stellen dat het onwaarschijnlijk is dat de greppels in het plangebied in de toekomst zullen afwateren op de voorziene waterpartijen, omdat de greppels volgens hen omhoog moeten afwateren.
21.1. In de memo Arcadis staat dat de aanvoer van regenwater op de watergang Oostingslaan afneemt door het waterhuishoudkundig ontwerp. Toegelicht is dat de greppels in het plangebied op dit moment stromen in de richting van de watergang Oostingslaan. In een afbeelding is de toekomstige afwateringsstructuur te zien, waarop staat dat de bestaande greppels in de toekomstige situatie voornamelijk in de richting van de aan te leggen bergingsvijvers zullen stromen. In de memo Arcadis staat dat de wadi’s en greppels het regenwater van alle toekomstige verhardingen afvoeren naar de bergingsvijvers.
21.2. Uit artikel 10.1 van de planregels volgt dat de bergingscapaciteit gerealiseerd moet worden door middel van de waterhuishoudkundige maatregelen op de overzichtstekening. Op de overzichtstekening is het gebied waarbinnen de woningen zijn voorzien, aangeduid met een stippellijn. Op de legenda van de overzichtstekening staat dat de verharding in dit gebied afvoert op de wadi’s en de vijvers. Daarmee is in het herstelplan geborgd dat de verharding af moet voeren op de wadi’s en bergingsvijvers.
Op de overzichtstekening zijn de bestaande greppels tussen de nieuw voorziene woningbouw vooral aangeduid met een groene kleur. Deze greppels eindigen ofwel in de wadi’s of in de vijvers al dan niet via een verbinding door middel van een duiker, welke verbindingen ook op de overzichtstekening zijn aangegeven. Op de zitting bij de Afdeling heeft de raad toegelicht dat de greppels zo aangelegd zullen worden dat deze naar de bergingsvijvers en de wadi’s zullen afstromen. Gelet op de positie van deze delen van de greppels uitmondend in en de verplichting om het water van de verharding af te voeren naar de bergingsvijvers en de wadi’s heeft de raad kunnen aannemen dat deze delen van de greppels naar de bergingsvijvers zullen stromen.
Daarnaast zijn er delen van de greppels die met een paarse kleur zijn aangeduid. Toegelicht is dat deze wel in de richting van Oostingslaan blijven stromen. Dit gaat om een aanzienlijk kleiner deel van de greppels dan die in de huidige situatie in de richting van de Oostingslaan afstromen.
Gelet op het voorgaande heeft de raad kunnen aannemen dat het grootste deel van de bestaande greppels naar de bergingsvijvers zullen afstromen. Verder is met artikel 10.1 en bijlage 2 van de planregels geborgd dat de verharding in het grootste deel van het plangebied moet afvoeren op de wadi’s en de vijvers. Daarom heeft de raad naar het oordeel van de Afdeling zonder nader onderzoek tot de conclusie kunnen komen dat het waterhuishoudkundig ontwerp voor een afname zal zorgen van de waterafvoer naar de watergang Oostingslaan.
De betogen slagen niet.
De bergingsvijver als overstromingsgebied
- de hoogte van de stuw
22. [appellanten sub 3], [appellanten sub 2] en [appellanten sub 6] betogen dat er ten onrechte van uitgegaan wordt dat de in het plangebied beoogde bergingsvijvers als overstromingsgebied zullen werken. Ze voeren daarvoor aan dat het water in de watergangen rondom het plangebied eerder zal overstromen op de omliggende percelen, dan dat het water naar de bergingsvijvers zal stromen. Het maaiveld van de percelen rondom het plangebied ligt namelijk op het laagste punt op 1,48 m NAP. Uit de memo Arcadis volgt dat het water pas in de bergingsvijvers zal stromen bij een waterpeil van 1,60 m NAP, zo stellen [appellanten sub 3], [appellanten sub 2] en [appellanten sub 6]. [appellanten sub 3] stellen dat hierbij onduidelijk is of de bergingsvijvers benut worden als overstromingsgebied bij een waterpeil van 1,50 m NAP of 1,60 m NAP.
22.1. De gronden in het plangebied worden opgehoogd. Daardoor kan het water uit de bestaande watergangen niet langer overstromen op deze gronden. Uit de memo Arcadis volgt dat de bergingsvijver moet gaan werken als overstromingsvoorziening voor de omliggende watergangen. Daarmee moet worden voorkomen dat het water dat nu bij een overstroming het plangebied in stroomt, in de toekomst op omliggende percelen zal stromen.
In het waterhuishoudkundig ontwerp is tussen de bergingsvijver en de watergang De Pol een stuw opgenomen met een hoogte van 1,50 m NAP. In de overzichtstekening en de bergingsberekening staat ook dat de stuw een hoogte krijgt van 1,50 m NAP. In de nadere memo Arcadis is toegelicht dat de stuw ook zal overstromen als het waterpeil in de gehele aangrenzende watergang hoger wordt dan 1,50 m NAP. In tegenstelling tot wat [appellanten sub 3], [appellanten sub 2] en [appellanten sub 6] stellen, acht de Afdeling het gelet op deze toelichting aan te nemen dat het water al vanaf een waterpeil van 1,50 m NAP in de bergingsvijver zal stromen. In de memo Arcadis is weliswaar een berekening gemaakt voor de situatie dat het waterpeil in de omliggende watergangen 1,60 m NAP is, maar daaruit volgt niet dat de stuw pas overstroomt bij dit waterpeil.
De Afdeling ziet geen grond voor het oordeel dat de raad er gelet op de hoogte van de stuw ten onrechte van is uitgegaan dat de in het plangebied beoogde bergingsvijvers als overstromingsgebied zullen werken. Arcadis heeft op de zitting bij de Afdeling toegelicht dat het feit dat sommige percelen buiten het plangebied enkele centimeters lager liggen dan de stuw er niet toe zal leiden dat er bij een waterpeil boven de 1,50 m NAP geen water vanuit de watergangen in de bergingsvijvers zal stromen. De percelen rondom het plangebied liggen op dit moment al lager dan 1,50 m NAP. Niet ter discussie staat dat in de huidige situatie het plangebied ook overstroomt bij een hoog waterpeil. De Afdeling ziet in wat is aangevoerd dan ook geen grond voor het oordeel dat de raad niet tot de conclusie kon komen dat de bergingsvijvers als overstromingsvoorziening zullen dienen.
De betogen slagen niet.
- Het 3D-hoogtemodel
23. [appellanten sub 3], [appellanten sub 2] en [appellanten sub 6] betogen dat niet goed is onderzocht hoeveel water er momenteel overstroomt in het plangebied. Zij voeren daarvoor aan dat voor de berekening daarvan gebruik is gemaakt van een 3D-hoogtemodel dat geen goede afspiegeling geeft van de feitelijke situatie. [appellanten sub 3] stellen dat uit de foto’s bij de memo Arcadis volgt dat het 3D-hoogtemodel een situatie weergeeft op het moment dat een overstroming plaatsvond ter hoogte van de Oostingslaan 14. In het 3D-hoogtemodel wordt alleen geen overstroming weergegeven op nummer 14.
[appellanten sub 6] stellen dat de foto’s in de memo Arcadis niet van de Oostingslaan 14 zijn, maar van de Oostingslaan 8. Daarnaast zijn de foto’s gemaakt op 3 januari 2018 en 23 februari 2020 en niet, zoals in de memo Arcadis staat, in december 2021. Op foto’s van februari 2022 is bovendien te zien hoe erg de overstromingen op de Oostingslaan 14 kunnen zijn, zo stellen zij verder.
23.1. Uit de memo Arcadis volgt dat een 3D-hoogtemodel is opgesteld om te onderzoeken hoeveel water op dit moment in het plangebied overstroomt, als het waterpeil in de watergangen 1,60 m NAP is. In figuur 9 van de memo Arcadis is weergegeven wat het overstromingsoppervlak is in het plangebied, bij een waterpeil van 1,60 m NAP. Aan de hand van foto’s die zijn opgenomen bij een klacht van december 2021, heeft Arcadis vastgesteld dat het bepaalde overstromingsoppervlak overeenkomt met de feitelijke situatie op het moment dat deze foto’s zijn genomen. Onder deze foto’s staat dat het gaat om de percelen bij huisnummer 14. In haar nadere memo heeft Arcadis toegelicht dat de foto’s zijn genomen bij huisnummer 8, zoals [appellanten sub 6] ook stellen. De Afdeling acht het gelet op deze toelichting van Arcadis en het betoog van [appellanten sub 6] aan te nemen dat de verwijzing naar huisnummer 14 een kennelijke verschrijving is geweest. Aangezien deze foto’s niet de situatie bij Oostingslaan 14 weergeven, wijkt figuur 9 in zoverre ook niet af van de feitelijke situatie op de foto’s. De Afdeling ziet in wat door [appellanten sub 6] is aangevoerd, dan ook geen grond voor het oordeel dat uit deze foto’s blijkt dat het 3D-hoogtemodel afwijkt van de feitelijke situatie. Wanneer de foto’s precies zijn gemaakt, doet daaraan niet af.
Tussen partijen is niet in geschil dat de zuidoostelijke hoek binnen het plangebied dat in figuur 9 van de memo Arcadis met een groene markering is aangegeven, het laagstgelegen gebied in het plangebied is. Door [appellanten sub 3], [appellanten sub 2] en [appellanten sub 6] is niet bestreden dat juist dit gebied overstroomt bij een waterpeil van 1,60 NAP. De Afdeling ziet daarom geen grond voor het oordeel dat het 3D-hoogtemodel geen goede afspiegeling geeft van de feitelijke situatie en het overstromingsoppervlak onvoldoende zou zijn onderzocht.
De betogen slagen niet.
- De opnamecapaciteit in de bergingsvijvers
24. [appellanten sub 6] stellen dat uit de berekeningen volgt dat er bij een waterpeil van 1,60 m NAP een bergingsruimte van 139 m3 in de bergingsvijvers overblijft. Zij betogen dat dit onvoldoende is gelet op de bekende wateroverlast in het gebied.
24.1. In het 3D-hoogtemodel is berekend dat op dit moment 497 m3 water overstroomt in het plangebied bij een waterpeil van 1,60 m NAP. Daarnaast is berekend dat bij een waterpeil van 1,60 m NAP, de opnamecapaciteit van de bergingsvijvers 636 m3 is. Deze opnamecapaciteit is dus 139 m3 meer dan de berekende hoeveelheid water die in de huidige situatie overstroomt in het plangebied. De Afdeling ziet in de enkele verwijzing naar de bestaande wateroverlast in het plangebied, geen grond voor het oordeel dat deze marge te beperkt is.
Het betoog van [appellanten sub 6] slaagt niet.
De bypass
25. [appellanten sub 6] betogen dat onvoldoende onderzoek is gedaan naar de gevolgen van de bypass die is opgenomen in het waterhuishoudkundig ontwerp. Zij voeren daarvoor aan dat onduidelijk is hoeveel water er door de bypass heen zal stromen. Ook stellen zij dat de bypass een cruciale rol heeft. [appellanten sub 6] betogen dat daarom de maatvoering en capaciteit juridisch vastgelegd had moeten worden.
25.1. In de memo Arcadis is toegelicht dat de afwatering van de wijk ten noorden van het plangebied op dit moment voornamelijk stroomt via een watergang die ligt langs de Achteromweg (de watergang Achteromweg). Daarbij loopt het water in oostelijke richting. Omdat er soms opstoppingen zijn van deze watergang, heeft de gemeente gevraagd om een tweede afvoerroute te realiseren. Daardoor wordt de bypass niet aangelegd voor het functioneren van het waterhuishoudkundig systeem. De raad heeft op de zitting verder toegelicht dat deze bypass op een hoogte wordt aangelegd, waardoor deze pas in werking treedt als het water niet wegloopt via de eerste afvoerroute. Op dat moment zal alleen het overtollige water via de bypass stromen. Aangezien de bypass uiteindelijk later weer aansluit op dezelfde watergang als in de eerste afvoerroute, krijgt deze route in totaal dezelfde hoeveelheid debiet te verwerken. Dit volgt ook uit de memo Arcadis.
Gelet op deze toelichting ziet de Afdeling geen grond voor het oordeel dat de raad zonder nader onderzoek niet kon vaststellen dat de bypass niet zal zorgen voor een toename van de wateroverlast. Om die reden en omdat de bypass niet cruciaal is voor het functioneren van het waterhuishoudkundig ontwerp, ziet de Afdeling ook geen grond voor het oordeel dat de maatvoering en de capaciteit van de bypass nader vastgelegd hoefden te worden.
Het betoog slaagt niet.
Neerslagscenario’s
26. [appellanten sub 3] en [appellanten sub 2] betogen dat het waterhuishoudkundig ontwerp ten onrechte niet is doorgerekend met verschillende neerslagscenario’s. Door dit niet te doen is niet inzichtelijk gemaakt hoe variaties in de neerslagintensiteit doorwerken in de waterhuishoudkundige gevolgen van het plan.
26.1. Arcadis heeft de gevolgen van het waterhuishoudkundig ontwerp doorgerekend aan de hand van verschillende neerslagscenario’s. Onder meer als er 120 mm neerslag in 48 uur valt, of als er 90 mm in 24 uur valt. In de nadere memo Arcadis is toegelicht dat daarmee zowel is doorgerekend wat de gevolgen zijn als sprake is van een piekbui en als sprake is van een langdurige bui. Daarbij is gerekend met het actuele klimaatscenario 2100H. De Afdeling ziet in wat door [appellanten sub 3] en [appellanten sub 2] is aangevoerd, geen grond voor het oordeel dat de raad onvoldoende onderzoek heeft gedaan naar de gevolgen van het waterhuishoudkundig ontwerp in verschillende neerslagscenario’s.
Het betoog slaagt niet.
De gevolgen van de waterhuishoudkundige maatregelen voor het grondwater
27. [appellanten sub 3] en [appellanten sub 2] betogen dat er bij de vaststelling van het herstelplan ten onrechte niet onderzocht is of de wateroverlast zal toenemen door veranderingen die optreden voor het grondwater in en buiten het plangebied. In het rapport Arcadis staat namelijk al dat in het oostelijk deel van het plangebied de grondwaterstanden worden beïnvloed door het realiseren van de centrale waterpartij en dat een grondwatermodelschematisatie gemaakt moest worden.
[appellanten sub 3] stellen dat door het gebrek aan onderzoek bij het vaststellen van het bestemmingsplan ten onrechte geen rekening is gehouden met kwellen van grondwater. Zij wijzen er daarvoor op dat in de bergingsberekening in bijlage 1 bij de planregels staat dat er geen kweltoename is berekend. Uit de nadere stukken die de raad heeft aangeleverd, volgt dat er wel kwel zal optreden van 6,4 m3 per dag bij winterpeil en 4,9 m3 per dag bij zomerpeil. Niet berekend is of dit water kan worden afgevoerd en wat de gevolgen zijn voor het waterpeil in de bergingsvijvers als dit water niet wordt afgevoerd.
[appellanten sub 3] voeren verder aan dat de raad niet zonder meer kon concluderen dat de bestaande en toekomstige situaties niet wezenlijk verschillen. Niet toegelicht is in welke mate het grondwater in de huidige situatie wordt beïnvloed en in de nieuwe situatie zal worden beïnvloed. Daarnaast is niet onderzocht wat de gevolgen op het grondwater zijn van de aanleg van de andere waterhuishoudkundige voorzieningen, zoals de greppels en de wadi’s. Ook had onderzocht moeten worden wat de gevolgen zullen zijn van andere ingrepen in de bodem, zoals de werkzaamheden voor de bouw van de woningen, zo voeren [appellanten sub 3] verder aan.
27.1. In het rapport Arcadis staat dat de grondwaterstanden in de toekomst zullen worden beïnvloed door het realiseren van de centrale waterpartij, waarmee de bergingsvijvers worden bedoeld. Het grondwater zal naar deze vijvers toetrekken. Ook staat in het rapport Arcadis dat een grondwatermodel schematisatie wenselijk is om de toekomstige grondwaterstanden in te schatten.
27.2. In de memo Arcadis is niet ingegaan op de gevolgen die het waterhuishoudkundig ontwerp kan hebben op het grondwater en de gevolgen daarvan binnen en buiten het plangebied. In de nadere memo Arcadis staat dat de ondergrondse hydrologie bij het plan is betrokken. De wadi’s, greppels en bergingsvijvers hebben een aantrekkende werking voor het regenwater dat in het plangebied valt. Zowel oppervlakkig als voor de stroming in de ondergrond. In de nadere memo Arcadis staat dat uit nader onderzoek is gebleken dat er geen ongewenste kweltoename is in de bergingsvijvers. Daarvoor wijst Arcadis op het rapport "Bodem waterpartij" van 1 mei 2026 van Wiertsema & Partners (het rapport bodem waterpartij). Daarin staat dat er een totale vijverkwel plaatsvindt van 6,4 m3 per dag bij winterpeil en 4,9 m3 per dag bij zomerpeil.
27.3. Uit de plantoelichting bij het herstelplan en de nadere stukken van de raad volgt dat het functioneren van de bergingsvijvers van wezenlijk belang is voor de conclusie dat er geen toename van de wateroverlast plaatsvindt voor de omliggende percelen. In het herstelplan is daarom geborgd dat de bergingsvijvers moeten worden aangelegd. Uit het rapport Arcadis volgde al dat het aanleggen van de waterhuishoudkundige voorzieningen gevolgen kan hebben op het grondwater. Daarbij is vastgesteld dat de bergingsvijver een aantrekkende werking zal hebben op het grondwater. Gelet op het belang van de bergingsvijvers in het waterhuishoudkundig ontwerp en de conclusies uit het rapport Arcadis lag het op de weg van de raad om te onderzoeken en toe te lichten of een toename van de wateroverlast te verwachten is vanwege de gevolgen van het herstelplan op het grondwater in en buiten het plangebied.
In de bergingsberekening staat verder dat er geen kweltoename is meegenomen. Uit het rapport bodem waterpartij volgt daarnaast dat sprake zal zijn van kwel bij de te realiseren bergingsvijvers. De toelichting bij het herstelplan maakt niet inzichtelijk waarom er geen kweltoename is meegenomen, ondanks dat er wel kwel te verwachten is. Voor zover deze toelichting in de schriftelijke reactie of nadere stukken van de raad alsnog is gegeven, stelt de Afdeling vast dat deze geen onderdeel uitmaken van het herstelplan.
Naar het oordeel van de Afdeling heeft de raad dit bij het vaststellen van het herstelplan daarom onvoldoende onderzocht en toegelicht of er een toename plaatsvindt van de wateroverlast door de effecten van het herstelplan op het grondwater. Dit is in strijd met artikel 3:2 en artikel 3:46 van de Awb.
De betogen slagen in zoverre.
27.4. De raad heeft naar aanleiding van de verschillende ingekomen zienswijzen nader onderzoek gedaan naar de gevolgen van het herstelplan op het grondwater. De Afdeling ziet zich daarom voor de vraag gesteld of de raad daarmee alsnog voldoende onderzocht en toegelicht heeft dat er geen toename van de wateroverlast zal plaatsvinden door deze gevolgen. De Afdeling zal daar hieronder op ingaan.
27.5. In de nadere toelichting van Wiertsema en partners staat dat de toekomstige waterpartij het onderliggende watervoerende pakket zal draineren, maar dat de bestaande watergangen en sloten in het plangebied dit momenteel ook doen. Daarom concludeert Wiertsema en Partners dat de toekomstige situatie niet wezenlijk verschilt van de huidige situatie. Daarnaast zullen de bergingsvijvers net als de bestaande watergangen en sloten een ontwaterende werking hebben op het ondiepe grondwatersysteem op het moment dat de grondwaterstand hoger is dan het waterpeil. In de nadere toelichting staat ook dat het watersysteem wordt gereguleerd door het netwerk van watergangen, sloten en toekomstige waterpartijen. De inrichting van het plangebied leidt niet tot een afname van de ontwaterings- of afvoercapaciteit van het gebied. Wiertsema en Partners concludeert dat vanuit waterhuishoudkundig oogpunt geen relevante invloed wordt verwacht op de grondwaterstanden buiten het plangebied en dat er geen toename van wateroverlast valt te verwachten. Arcadis heeft op de zitting verder toegelicht dat gelet op de posities van de bestaande watergangen ten zuiden en oosten van het plangebied de bergingsvijvers niet van invloed zullen zijn op het grondwater buiten het plangebied. Naar het oordeel van de Afdeling heeft de raad hiermee voldoende toegelicht dat er geen veranderingen zijn te verwachten op de grondwaterstanden buiten het plangebied en daardoor geen toename van de wateroverlast als gevolg daarvan is te verwachten.
Uit het rapport bodem waterpartij volgt dat te verwachten is dat kwelling ervoor zal zorgen dat er grondwater naar de bergingsvijvers stroomt. Berekend is dat bij het winterpeil een totale vijverkwel van 6,4 m3 per dag zal optreden. Bij het zomerpeil is dat 4,9 m3 per dag. De raad heeft op de zitting toegelicht dat deze volumes zo klein zijn ten opzichte van het totale volume in de bergingsvijvers dat deze niet voor relevante gevolgen zullen zorgen. Er zit een opening in de stuw tussen de bergingsvijvers en de watergang De Pol. Daardoor zal het water vertraagd worden afgevoerd via de watergang De Pol. Naar het oordeel van de Afdeling heeft de raad hiermee voldoende onderzocht en toegelicht dat aan te nemen is dat het water dat door kwel in de bergingsvijver stroomt kan worden afgevoerd en dat het waterpeil in de bergingsvijvers niet relevant zal toenemen door kwel.
De greppels in het waterhuishoudkundig ontwerp zijn voornamelijk bestaande greppels. Arcadis heeft op de zitting bij de Afdeling toegelicht dat de wadi’s een bepaalde bergingscapaciteit hebben. Het water zakt vervolgens in de ondergrond. Als de wadi’s vollopen en het grondwater hoog is, dan wordt het water afgevoerd naar de bergingsvijvers.
Gelet op de voorgaande toelichtingen kon de raad naar het oordeel van de Afdeling ervan uitgaan dat voor zover het herstelplan gevolgen heeft voor het grondwater in het plangebied, deze gevolgen beperkt zullen zijn. Daarnaast ziet de Afdeling in wat door [appellanten sub 3] en [appellanten sub 2] is aangevoerd, geen reden om aan te nemen dat deze gevolgen voor het grondwater in het plangebied tot een toename van de wateroverlast buiten het plangebied zullen leiden.
Voor zover [appellanten sub 3] hebben gewezen op gevolgen door de bouw van de woningen en andere ingrepen, overweegt de Afdeling dat dit uitvoeringsaspecten zijn. Uitvoeringsaspecten liggen in deze procedure niet ter beoordeling voor.
27.6. Met wat onder 27.5 is overwogen, heeft de raad voldoende toegelicht dat er door het herstelplan en de waterhuishoudkundige maatregelen geen toename van de wateroverlast is te verwachten door wijzigingen voor het grondwater in en buiten het plangebied. Daarmee heeft de raad het onder 27.3 geconstateerde gebrek hersteld. De Afdeling zal na het bespreken van de overige beroepsgronden ingaan op welke gevolgen dit heeft.
Opbarstgevaar
28. [appellanten sub 3] wijzen erop dat in het rapport bodem waterpartij staat dat de vijver vanwege opbarstgevaar misschien minder diep moet worden aangelegd. Daarom staat onvoldoende vast of de bergingsvijvers in de toekomst wel voldoende water kunnen bergen. Voor zover dit opbarstgevaar voorkomen moet worden door tijdens de ontgravingen de bergingsvijver met water te vullen, staat in het rapport bodem waterpartij dat er een voldoende hoge waterstand moet worden gehandhaafd. [appellanten sub 3] betogen dat nader onderzocht en toegelicht had moeten worden wat een voldoende hoge waterstand is en dat geborgd had moeten worden dat deze voldoende hoge waterstand moet worden aangehouden tijdens het afgraven.
28.1. In het rapport bodem waterpartij staat dat het ontgraven van de waterpartij in den droge opbarstgevaar oplevert en dat wellicht gekozen moet worden om de bergingsvijvers minder diep aan te leggen. De raad heeft toegelicht dat het mogelijk is om de bergingsvijvers voldoende diep aan te leggen door tijdens de ontgraving van de bergingsvijver deze te vullen met water, het zogenaamde ontgraven van de bergingsvijvers in den natte. Dit wordt bevestigd in de nadere memo Arcadis en de nadere toelichting van Wiertsema en partners. De Afdeling ziet in wat door [appellanten sub 3] is aangevoerd, geen grond voor het oordeel dat de raad niet zonder nader onderzoek, toelichting of borging tot de conclusie kon komen dat de bergingsvijvers voldoende diep kunnen worden aangelegd. Het aanleggen van de bergingsvijvers en daarbij aanhouden van een voldoende hoge waterstand is een uitvoeringsaspect dat niet aan de orde kan komen in deze procedure.
Het betoog slaagt niet.
De borging
Verzekering van factoren buiten het plangebied
29. [appellanten sub 3], [appellanten sub 2], [appellanten sub 7], [appellanten sub 4] en [appellanten sub 6] stellen dat het goed functioneren van het waterhuishoudkundig ontwerp afhankelijk is van factoren die ten onrechte niet zijn geborgd in het bestemmingsplan of op andere wijze. [appellanten sub 3] en [appellanten sub 2] wijzen daarbij op het belang van het functioneren van de stuw die op 2,3 km van het plangebied ligt en de waterafvoercapaciteit van 1,2 l/s/ha. [appellanten sub 6] wijzen op de maatvoering en de afvoercapaciteit van de Witteveenseloop. Zij en [appellanten sub 4] stellen dat deze ook niet op andere wijze gegarandeerd is, onder meer omdat de watergang De Pol tussen private percelen doorloopt. [appellanten sub 7] wijzen op het belang van de afspraken met het waterschap over het functioneren van de R.J. Cleveringsluizen.
29.1. Om een toename van de wateroverlast op omliggende percelen te voorkomen heeft de raad met het herstelplan de realisatie van verschillende waterhuishoudkundige maatregelen geborgd. Bij de beoordeling of deze waterhuishoudkundige voorzieningen voorkomen dat er een toename van de wateroverlast in de omgeving plaatsvindt, heeft de raad gebruikgemaakt van verschillende uitgangspunten. Onderdeel daarvan is dat het water uit het plangebied afvoert via de Witteveenseloop die uitkomt bij een stuw op 2,3 km van het plangebied. Ook is uitgegaan van een afvoercapaciteit van 1,2 l/s/ha. De raad heeft op de zitting bij de Afdeling toegelicht dat deze afvoercapaciteit door het waterschap is bepaald en dat het waterschap verantwoordelijk is voor de werking van de stuw. Niet gebleken is dat de raad hiermee bij de beoordeling van de waterhuishoudkundige voorzieningen uitgegaan is van onrealistische uitgangspunten. Ook is niet gebleken dat er concrete plannen van het waterschap zijn om veranderingen door te voeren in de werking van het watersysteem vanaf het plangebied tot aan de stuw. Hetzelfde geldt voor het watersysteem tot aan de Cleveringsluizen. De Afdeling ziet in de enkele stelling dat er in de toekomst veranderingen kunnen plaatsvinden, onvoldoende aanleiding om te oordelen dat de raad niet tot de conclusie kon komen dat de geborgde waterhuishoudkundige voorzieningen zullen voorkomen dat een toename van de wateroverlast plaatsvindt. Al daarom ziet de Afdeling geen grond voor het oordeel dat de raad met betrekking tot deze uitgangspunten een planregeling had moeten opnemen in het herstelplan.
De betogen slagen in zoverre niet.
29.2. Voor zover [appellanten sub 4] en [appellanten sub 6] erop hebben gewezen dat de watergang De Pol tussen private percelen doorloopt, is dit een herhaling van wat in de beroepen tegen het bestemmingsplan is aangevoerd. De Afdeling heeft daar in haar tussenuitspraak onder 32.2 over geoordeeld. Zoals onder 19.1 is overwogen kan de Afdeling behalve in uitzonderlijke gevallen niet terugkomen van een in de tussenuitspraak gegeven oordeel. Een uitzonderlijk geval is hier niet aan de orde, zodat de Afdeling uitgaat van het in de tussenuitspraak gegeven oordeel.
De toetsingscriteria
30. [appellanten sub 4] betogen dat artikel 10.1 van de planregels geen concrete en objectieve toetsingscriteria bevat. Daardoor is het de vraag of deze planregel handhaafbaar is. Daarnaast is onduidelijk wanneer de voorzieningen functioneel moeten zijn. [appellanten sub 4] betogen dat de uitvoerbaarheid van het plan daarom niet verzekerd is.
30.1. Artikel 10.1 van de planregels bepaalt dat de benodigde bergingscapaciteit conform de bergingsberekening in bijlage 1 van de planregels moet worden gerealiseerd en in stand worden gehouden. De bergingsberekening bevat uitgangspunten en afmetingen voor de te realiseren waterhuishoudkundige maatregelen. Artikel 10.1 bepaalt verder dat het realiseren van de bergingscapaciteit moet plaatsvinden door middel van de waterhuishoudkundige maatregelen, zoals die zijn weergegeven in bijlage 2 van de planregels. Naar het oordeel van de Afdeling zijn de in artikel 10.1 en in bijlagen 1 en 2 van de planregels neergelegde criteria voldoende concreet en objectief, zodat daaraan getoetst kan worden. Als de benodigde bergingscapaciteit middels de voorgeschreven waterhuishoudkundige voorzieningen niet is gerealiseerd en de benodigde bergingscapaciteit niet in stand wordt gehouden, dan mogen de voorziene woningen op de bestemmingen "Wonen" en "Woongebied" niet worden gebouwd en gebruikt. De Afdeling ziet dan ook geen grond voor het oordeel dat deze planregel niet handhaafbaar is.
In artikel 10.1 van de planregels in combinatie met de faseringstekening in bijlage 3 bij de planregels is voorzien in een fasering van de bouwwerkzaamheden. Daaruit volgt dat pas met de bouwwerkzaamheden in het oostelijk deel van het plangebied gestart mag worden, als de waterhuishoudkundige maatregelen in de oostelijke helft van het plangebied zijn gerealiseerd. De rest van de bouwwerkzaamheden mag pas starten als alle waterhuishoudkundige maatregelen zijn gerealiseerd. Daarmee is naar het oordeel van de Afdeling ook voldoende duidelijk wanneer de voorzieningen functioneel moeten zijn.
Het betoog slaagt niet.
Borging waterpeil omliggende percelen
31. [appellanten sub 3] betogen verder dat het bestemmingsplan had moeten borgen dat een waterpeil wordt aangehouden, waardoor ook bij omliggende percelen voldaan wordt aan de droogleggingsnorm van 0,8 m. De maaiveldhoogte van de omliggende percelen is 1,48 - 1,50 m. Gelet op een droogleggingsnorm van 0,8 m moet het waterpeil op 0,68 m liggen.
31.1. Voor zover [appellanten sub 3] stellen dat het niet voldoen aan de droogleggingsnorm op omliggende percelen, een oorzaak is van de bestaande waterproblematiek, overweegt de Afdeling dat een bestemmingsplan niet hoeft te voorzien in een oplossing voor eventuele bestaande wateroverlast. Dit heeft de Afdeling in haar tussenuitspraak onder 33.2 overwogen. Ongeacht of in een bestemmingsplan de hoogte van een waterpeil geborgd kan worden, ziet de Afdeling al daarom geen grond voor het oordeel dat in het herstelplan een lager waterpeil geborgd had moeten worden.
Het betoog slaagt niet.
Omgevingsvergunningsplicht ophogen van gronden
32. [appellanten sub 3] en [appellanten sub 2] betogen dat ten onrechte geen omgevingsvergunningplicht is opgenomen voor het verharden en/of ophogen van gronden, aangezien deze aanzienlijke gevolgen kunnen hebben voor de waterhuishouding in en buiten het plangebied.
32.1. De raad heeft bij de vaststelling van het herstelplan als uitgangspunt genomen dat ophoging van de gronden in het plangebied nodig is om de woningen in het plangebied te kunnen realiseren. De raad heeft daarbij ingezien dat dit zonder maatregelen kan leiden tot een toename van de wateroverlast in de omgeving. In de memo Arcadis is op pagina 10 toegelicht dat door het ophogen van de gronden, een overstroming van de watergangen Oostingslaan en De Pol niet meer opgevangen kan worden in het plangebied. Om te zorgen dat er geen toename is van waterafvoer op omliggende percelen, heeft de raad de voorwaardelijke verplichting in het bestemmingsplan opgenomen. Daardoor moet in het plangebied voorzien worden in voldoende bergingscapaciteit. Bij het opstellen van de bergingsberekening is meegenomen wat de oppervlakte aan verharding is die in het plangebied kan worden gerealiseerd. Gelet hierop heeft de raad bij het vaststellen van het bestemmingsplan de gevolgen van de ophoging en verharding voldoende onderzocht en toegelicht waarom geen onevenredige toename van de wateroverlast plaats zal vinden gelet op de waterhuishoudkundige maatregelen die zijn geborgd door middel van de voorwaardelijke verplichting. Naar het oordeel van de Afdeling hoefde de raad de ophoging en aanleg van verharding in zoverre dan ook niet afhankelijk te maken van een nader toetsingsmoment door het opnemen van een omgevingsvergunningplicht in het herstelplan.
De betogen slagen niet.
Overige beroepsgronden
Instemming waterschap en provincie
33. [appellanten sub 3] betogen dat de raad ten onrechte gewezen heeft op de instemming van de provincie en het waterschap. Deze instemmingen worden namelijk niet inhoudelijk onderbouwd en kunnen daarom het onderzoek en de toelichting van de raad niet vervangen. [appellanten sub 3] betogen dat het bestemmingsplan daarom is vastgesteld in strijd met het zorgvuldigheids- en motiveringsbeginsel.
33.1. De raad is met de plantoelichting en verschillende bijlagen bij de plantoelichting inhoudelijk ingegaan op de gevolgen van het herstelplan op het aspect water. Het herstelplan is dan ook niet uitsluitend gebaseerd op de instemming vanuit het waterschap en/of de provincie. De Afdeling ziet geen grond voor het oordeel dat de verwijzing naar de instemmingen maakt dat het herstelplan is vastgesteld in strijd met het zorgvuldigheids- of motiveringsbeginsel.
Het betoog slaagt niet.
Onafgemaakte zin in memo Arcadis
34. [appellanten sub 3] stellen dat op pagina 3 van het memo Arcadis een onafgemaakte zin is opgenomen die luidt "een toelichting op de memo is...". Vervolgens wordt de toelichting niet gegeven, zo stellen zij. [appellanten sub 3] betogen dat hierdoor een essentiële toelichting ontbreekt.
34.1. Op pagina 3 van de memo Arcadis staat geen zin die luidt "een toelichting op de memo is". Op het einde van pagina 3 staat wel "Een toelichting op de drooglegging is". Deze zin wordt echter vervolgd aan het begin van pagina 4 door de tekst "gegeven in figuur 4". Daarna volgt figuur 4. Het betoog van [appellanten sub 3] dat de zin onafgemaakt is, mist dan ook feitelijke grondslag.
Conclusie over de beroepen tegen het herstelplan
35. Zoals onder 27.3 is overwogen is het herstelplan vastgesteld in strijd met het zorgvuldigheids- en motiveringsbeginsel. De beroepen van [appellanten sub 3] en [appellanten sub 2] zijn gegrond. Het herstelplan moet worden vernietigd.
36. De overige beroepen tegen het herstelplan zijn ongegrond.
37. Zoals de Afdeling onder 27.6 heeft overwogen, heeft de raad met zijn nadere stukken de onder 27.3 geconstateerde gebreken hersteld. De Afdeling ziet daarom aanleiding om de rechtsgevolgen van het herstelplan met toepassing van artikel 8:72, derde lid, aanhef en onder a, van de Awb in stand te laten.
38. Dit betekent dat [appellanten sub 3] en [appellanten sub 2] gelijk krijgen in hun beroepen tegen het herstelplan, maar dat het herstelplan in stand kan blijven door de nadere toelichtingen die de raad met zijn schriftelijke reactie en nadere stukken heeft gegeven.
Proceskosten
39. De raad moet de proceskosten vergoeden.
40. [appellanten sub 6], [appellanten sub 4] en [appellanten sub 1] hebben verzocht om een vergoeding van de kosten die zij gemaakt hebben voor hun aanwezigheid op de zitting van 4 november 2024. Zij komen in aanmerking voor een reiskostenvergoeding van € 64,99 per koppel voor het bijwonen van deze zitting. [appellant sub 4B] heeft op het proceskostenformulier aangegeven verletkosten te hebben. Op grond van de door hem overgelegde salarisspecificatie gaat de Afdeling uit van een uurtarief van € 36,83. Daarnaast wordt het aantal uren forfaitair vastgesteld op zes, zodat de verletkosten worden gesteld op € 221,00.
[appellanten sub 6] en [appellanten sub 4] hebben verzocht om een hotelovernachting voorafgaand aan de zitting van 4 november 2024 om 11:00 te vergoeden. De Afdeling ziet geen grond om deze kosten voor vergoeding in aanmerking te laten komen, omdat niet door [appellanten sub 6] en [appellanten sub 4] aannemelijk is gemaakt dat het noodzakelijk was om in een hotel te verblijven om de zitting op 4 november 2024 te kunnen bijwonen.
[appellanten sub 6] hebben verzocht om de proceskosten te vergoeden van een meegebrachte getuige, [getuige]. Aangezien deze persoon niet in de hoedanigheid van getuige is gehoord, ziet de Afdeling geen grond om deze reiskosten voor vergoeding in aanmerking te laten komen.
[appellanten sub 7] hebben in hun beroepschrift verzocht om een vergoeding van de proceskosten. De Afdeling heeft hun verzoek zo opgevat dat zij hebben verzocht om een vergoeding van de kosten die zij gemaakt hebben voor hun aanwezigheid op de zitting van 4 november 2024. Zij komen in aanmerking voor een reiskostenvergoeding van € 64,99 per koppel voor het bijwonen van deze zitting.
41. [appellanten sub 6] en [appellanten sub 3] hebben verzocht om een vergoeding van de proceskosten vanwege hun aanwezigheid op de zitting van 17 september 2026.
Aangezien [appellanten sub 6] namens zichzelf zijn verschenen en ook als gemachtigde van [appellanten sub 4] op de zitting hebben opgetreden kent de Afdeling aan hen allebei een vergoeding toe van de reiskosten van € 73,25.
Voor de reiskosten van [appellanten sub 3] gaat de Afdeling uit van een kilometervergoeding, omdat zij voldoende hebben toegelicht dat het niet goed mogelijk was om met het openbaar vervoer te reizen. De Afdeling gaat daarbij uit van een reisafstand van twee keer 224 km en een vergoeding van € 0,28 per kilometer. De Afdeling zal daarom een vergoeding toekennen van € 125,44. Daarnaast zal de Afdeling een forfaitaire verblijfsvergoeding toekennen van € 15,16 voor de parkeerkosten. De totale voor vergoeding in aanmerking komende reis- en verblijfskosten van [appellanten sub 3] bedragen samen € 140,60.
[appellant sub 3C] heeft op het proceskostenformulier aangegeven verletkosten te hebben. Op grond van de door hem overgelegde salarisspecificatie gaat de Afdeling uit van een uurtarief van € 44,20. Daarnaast wordt het aantal uren forfaitair vastgesteld op zes, zodat de verletkosten worden gesteld op € 265,20.
Beslissing
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State:
I. verklaart de beroepen van [appellant sub 1A] en [appellant sub 1B], [appellant sub 2A] en [appellant sub 2B], [appellant sub 3A], [appellant sub 3B] en [appellant sub 3C], [appellant sub 4A] en [appellant sub 4B], [appellant sub 5A] en [appellant sub 5B], [appellant sub 6A] en [appellant sub 6B] en [appellant sub 7A] en [appellant sub 7B] tegen het besluit van de raad van de gemeente Noordenveld van 13 juli 2022 tot vaststelling van het bestemmingsplan "Peize-Zuid" gegrond;
II. vernietigt het besluit dat onder I is genoemd;
III. verklaart de beroepen van [appellant sub 1A] en [appellant sub 1B], [appellant sub 5A] en [appellant sub 5B], [appellant sub 4A] en [appellant sub 4B], [appellant sub 6A] en [appellant sub 6B] en [appellant sub 7A] en [appellant sub 7B] tegen het besluit van de raad van de gemeente Noordenveld van 17 december 2025 tot vaststelling van het bestemmingsplan "Peize-Zuid" ongegrond;
IV. verklaart de beroepen van [appellant sub 2A] en [appellant sub 2B] en [appellant sub 3A], [appellant sub 3B] en [appellant sub 3C], tegen het besluit van de raad van de gemeente Noordenveld van 17 december 2025 tot vaststelling van het bestemmingsplan "Peize-Zuid" gegrond;
V. vernietigt het besluit dat onder IV is genoemd;
VI. bepaalt dat de rechtsgevolgen in stand blijven van het besluit dat onder IV is genoemd;
VII. veroordeelt de raad van de gemeente Noordenveld tot vergoeding van bij de hierna vermelde appellanten in verband met de behandeling van het beroep opgekomen proceskosten tot een bedrag van:
a. € 64,99 aan [appellant sub 1A] en [appellant sub 1B], met dien verstande dat bij betaling van genoemd bedrag aan één van hen de raad aan zijn betalingsverplichting heeft voldaan;
b. € 64,99 aan [appellant sub 7A] en [appellant sub 7B], met dien verstande dat bij betaling van genoemd bedrag aan één van hen de raad aan zijn betalingsverplichting heeft voldaan;
c. € 211,49 aan [appellant sub 6A] en [appellant sub 6B], met dien verstande dat bij betaling van genoemd bedrag aan één van hen de raad aan zijn betalingsverplichting heeft voldaan;
d. € 285,99 aan [appellant sub 4A] en [appellant sub 4B], met dien verstande dat bij betaling van genoemd bedrag aan één van hen de raad aan zijn betalingsverplichting heeft voldaan;
e. € 405,80 aan [appellant sub 3A], [appellant sub 3B] en [appellant sub 3C], met dien verstande dat bij betaling van genoemd bedrag aan één van hen de raad aan zijn betalingsverplichting heeft voldaan;
VIII. gelast dat de raad van de gemeente Noordenveld aan de hierna vermelde appellanten het door hen voor de behandeling van het beroep betaalde griffierecht vergoedt ten bedrage van:
a. € 184,00 aan [appellant sub 1A] en [appellant sub 1B], met dien verstande dat bij betaling van genoemd bedrag aan één van hen de raad aan zijn betalingsverplichting heeft voldaan;
b. € 184,00 aan [appellant sub 6A] en [appellant sub 6B], met dien verstande dat bij betaling van genoemd bedrag aan één van hen de raad aan zijn betalingsverplichting heeft voldaan;
c. € 184,00 aan [appellant sub 4A] en [appellant sub 4B], met dien verstande dat bij betaling van genoemd bedrag aan één van hen de raad aan zijn betalingsverplichting heeft voldaan;
d. € 184,00 aan [appellant sub 3A], [appellant sub 3B] en [appellant sub 3C], met dien verstande dat bij betaling van genoemd bedrag aan één van hen de raad aan zijn betalingsverplichting heeft voldaan;
e. € 184,00 aan [appellant sub 2A] en [appellant sub 2B], met dien verstande dat bij betaling van genoemd bedrag aan één van hen de raad aan zijn betalingsverplichting heeft voldaan;
f. € 184,00 aan [appellant sub 5A] en [appellant sub 5B], met dien verstande dat bij betaling van genoemd bedrag aan één van hen de raad aan zijn betalingsverplichting heeft voldaan;
g. € 184,00 aan [appellant sub 7A] en [appellant sub 7B], met dien verstande dat bij betaling van genoemd bedrag aan één van hen de raad aan zijn betalingsverplichting heeft voldaan.
Aldus vastgesteld door mr. J. Gundelach, voorzitter, en G.O. van Veldhuizen en mr. H. Benek, leden, in tegenwoordigheid van mr. L. Brouwers, griffier.
w.g. Gundelach
voorzitter
w.g. Brouwers
griffier
Uitgesproken in het openbaar op 11 november 2026
1080 | Link naar deze uitspraak
|
| | |
|
|
